VIVA SE BLOGS

Akademiese skryfvaardighede III: Konjunksiemerkers

Geplaas deur Stefan van Zyl Donderdag, 29 Julie 2021
Gepubliseer in Nuus;

Trefwoorde: diskoersmerkers; konjunksiemerkers; pragmatiese merkers; verbandsmerkers; voegwoorde

In my vorige twee blogs in die reeks oor akademiese skryfvaardighede het ek gefokus op akademiese bronne, bronverwysings en die bronnelys. In hierdie aflewering skryf ek oor ʼn belangrike strukturele komponent van enige akademiese teks, naamlik konjunksiemerkers (ook diskoersmerkers, verbandsmerkers en meer onlangs pragmatiese merkers genoem). Ek steun in hierdie blog veral op VivA-kollega Nadine Fouché-Karsten se akademiese artikel “Carstens se raamwerk van Afrikaanse konjunksiemerkers: ʼn akkurater en vollediger weergawe” (2017) waarin sy, dr. Ria van den Berg en prof. Jako Olivier breedvoerig oor konjunksiemerkers skryf.

Wat is konjunksiemerkers?

Die volgende definisie is aangepas uit prof. Johann van der Walt van die Noordwes-Universiteit se 2010-werkboeke vir basiese en gevorderde vaardighede in akademiese geletterdheid:

Konjunksiemerkers in akademiese tekste is woorde of uitdrukkings wat gebruik word om sinne en paragrawe te struktureer ten einde sekere idees of gedeeltes in ʼn teks met mekaar in verband te bring.

Sodanige woorde of uitdrukkings is die basiese boublokke wat gebruik word om ʼn logiese akademiese argument in ʼn akademiese teks te ontwikkel, en samehang in sodanige teks te bewerkstellig. Dit is daarom uiters nuttig om altyd tydens die skryf van ʼn akademiese teks ʼn lys van konjunksiemerkers byderhand te hou of dit selfs te memoriseer.

Wat is die funksies van konjunksiemerkers in akademiese tekste?

Prof. Wannie Carstens gee in Afrikaanse tekslinguistiek: ʼn inleiding (1997) die volgende funksies van konjunksiemerkers (deur my aangepas vir akademiese tekste):

  • Dit dui ʼn verandering in die onderwerp aan.
  • Dit berei die leser voor op die aard van die daaropvolgende teksgedeelte.
  • Dit brei die onderwerp uit.
  • Dit dui argumentering aan.
  • Dit dui die opinie van die skrywer aan.
  • Dit lei nuwe interessante inligting in.

Watter soort konjunksiemerkers word onderskei?

Fouché et al. (2017) gee die volgende tabel (deur my aangepas vir akademiese tekste) met die hoofkategorieë en subkategorieë waarin konjunksiemerkers verdeel word, sowel as voorbeeldwoorde:

 

Hoofkategorie

Subkategorie

Konjunksiemerkers

 

 

Aaneenskakelend

Analiserend

naamlik

 

 

 

Herbewoordend

met ander woorde

dit wil sê

anders gestel

in vakterme gestel

 

 

 

Illustrerend en verduidelikend

byvoorbeeld

illustratief hiervan is

ter illustrasie

(as) ’n voorbeeld/illustrasie hiervan

ter verduideliking

 

 

 

Oorsaak en gevolg

en

 

 

 

Chronologiese ordening

ten laaste/laastens
voorts
vervolgens
verder
in die eerste/tweede/derde/laaste plek
ten eerste/tweede/derde/slotte

samevattend

 

 

 

Toevoegend

addisioneel
dan
ook
behalwe (vir)
daarbenewens
daarby
benewens
uitgesonderd
buiten
daarnaas
naas
nog

 

 

 

Verklarend

soos genoem/gestel
ten minste

 

 

 

Versterkend

ook
buitendien
in elk geval
boonop

bowendien

 

 

 

Vervattend

anders gestel
dit wil sê

 

 

 

Voortgang

en

plus

 

 

 

Voorwaardelik

naamlik

te wete

 

 

 

Ooreenstemmend

dienooreenkomstig

dieselfde

net so

 

 

Teenstellend

Alternerend

of

óf … óf

hetsy

 

 

 

Kontrasterend

inteendeel

maar

egter

eerder

behalwe (vir)

tog

nogtans

in elk geval

liewer

sonder dat

terwyl

aan die een/ander kant

anders

andersins

daarteenoor

daarenteen

teenoor

teen

al

nietemin

benewens

uitgesonderd

buiten

 

 

 

Korrektief

in plaas van

in teenstelling met

in stede van

 

 

 

Toegewend

al

ten spyte van

terwyl

alhoewel

hoewel

ofskoon

 

 

 

Vergelykend

as

soos

vergeleke met

in vergelyking met

in teenstelling met

 

 

 

Vervangend

meer

alternatiewelik

 

 

 

Voorwaardelik

as (nie)

tensy

 

 

 

Wyse

asof

 

 

Redegewend

Afleidend

met ander woorde

 

 

 

Doel

sodat

 

 

 

Illustrerend

byvoorbeeld

te wete

 

 

 

Kontrasterend

anders

andersins

afgesien hiervan

 

 

 

Oorsaak, gevolg, rede

want

omdat

as gevolg van

gevolglik

dus

daarom

dat

derhalwe

met die gevolg

hierdeur

oor

oordat

sodat

weens

terwyl

aangesien

deurdat

 

 

 

Opsommend

op die ou end

 

 

 

Plek

waar

 

 

 

Verontagsamend

hoe dit ook al sy

wat ook al

 

 

 

Voorwaardelik

as

mits
indien
op die voorwaarde dat
met dien verstande dat
namate

 

 

Tydsaanduidend

Herhalend

die vorige keer
ʼn volgende keer

 

 

 

Hervattend

vervolgens
hieropvolgend

 

 

 

Gelyktydigheid

terwyl

terselfdertyd

 

 

 

Onderbroke

tans
later

 

 

 

Oorsaaklik

dan
toe
nou

 

 

 

Opeenvolgend

dan

vandat

volgende

toe

daarna

nadat

sedert

sedertdien

hieropvolgend

hierna

 

 

 

Opsommend

ten slotte

laastens

ten laaste

aan die einde

uiteindelik

eindelik

 

 

 

Ordenend

eerstens
verder
vervolgens

 

 

 

Spesifiserend

die volgende dag

vyf minute vroeër

vyf minute later

’n uur later

 

 

 

Stiptelik

toe

net soos

net toe

sodra

as

wanneer

noudat

 

 

 

Voorafgaande

voordat

alvorens
voorheen
vantevore

vroeër

 

 

 

Voortgang

intussen
onderwyl
die hele tyd
totdat

 

 

 

Voorwaardelik

wanneer

as

sodra

Ander konjunksiemerkers

Van der Walt (2010) gee ook die volgende konjunksiemerkers (deur my aangepas in tabelvorm):

Funksie

Konjunksiemerker

 

 

Chronologies/Opeenvolgend/Aaneenskakelend

eers

gedurende

om te begin

tydens

ter aanvang

solank

agtereenvolgens

eweneens

sowel as

 

 

Tydsaanduidend

om te hervat

op daardie oomblik

 

 

Redegewend/Oorsaak en gevolg/Argumentatief

daardeur

om hierdie rede

op grond van

hieruit kan afgelei word

hieruit blyk

dit vloei voort uit

uit hoofde van

siende dat

danksy

 

 

Teenstellend/Kontrasterend

ondanks

enersyds/andersyds

 

 

Vergelykend

vergelykbaar met

in ooreenstemming met

verskil van

vergelyk

op dieselfde manier

 

 

Voorbeelde/Illustrerend

gestel dat

onder andere

onder meer

spesifiek

ensovoorts

ter verduideliking

 

 

Samevattend/Veralgemenend/Gevolgtrekkend/Opsommend

konkluderend

alles in ag geneem

kortom

per slot van rekening

kortliks

terugskouend

hierby kom nog

Hoe word konjunksiemerkers in akademiese tekste aangewend?

Vervolgens gee ek twintig voorbeelde van maniere waarop konjunksiemerkers in akademiese tekste aangewend kan word. Daar is helaas nie ruimte in hierdie blog om ʼn voorbeeldsin vir elke konjunksiemerker te gee nie, maar studente behoort algaande die konsep en toepassing daarvan te snap.

  • Die dekadensie was naamlik agteruitgang en verwording wat met oordaad en skoonheid bedek is.
  • Die kabaret is ingestem op vertroulikheid, met ander woorde, intimiteit.
  • By sommige ouerwordende skrywers gebeur soms die teenoorgestelde deurdat daar juis ʼn toenemende toekeer na die gewoon aardse is. ʼn Voorbeeld hiervan in die Afrikaanse letterkunde is N. P. van Wyk Louw se Nuwe verse (1954) en Tristia (1962).
  • Ook hierdie studie plaas op eksperimentele wyse ʼn gerontologiese lens oor die literêre tekste van Hennie Aucamp ten einde eerstens die literêre werke van Aucamp beter te verstaan en tweedens om ʼn beter begrip te verkry wat die veroudering van mense betref, sowel as om insig in die leefwêreld van die senior te bekom.
  • Voorts bied ʼn studie in Afrikaans die geleentheid om bronne wat slegs in Engels beskikbaar is, te ontleed en die vakterminologie te vertaal ten einde ʼn bydrae tot die korpus akademiese navorsing in Afrikaans te lewer.
  • Vervolgens word die slothoofstuk aangebied waarin die belangrikste gevolgtrekkings en ʼn samevatting van die studie vervat word.
  • Benewens hierdie drie domeine onderskei Baars (2009) ook tussen drie temporele benaderings tot veroudering.
  • Die twee subdissiplines binne die gerontologie wat wel probeer om ʼn brug te bou tussen letterkundestudies en verouderingstudies is, soos genoem, die literêre gerontologie en narratiewe gerontologie.
  • Die eerste domein is ons bestaan as liggaamlike wesens wat ons aan ʼn natuurlike omgewing verbind wat van wêrelddeel tot wêrelddeel verskil en boonop aan die verander is weens menslike ingrypings.
  • Sodanige praktyke het die gemeenskaplike gedrag en die onderskeie strategieë gedefinieer wat beide mans moes volg ten einde aan die verhouding ʼn "beeldskone" vorm te gee – dit wil sê een wat esteties en moreel van aard is.
  • In dieselfde trant beskryf Randall en McKim (2004:252) die verband tussen literêre tekste en die werklikheid wat dit weerspieël.
  • Dit is belangrik om daarop te let dat dit hier nie ʼn geval van óf dekadensie óf ouderdom en veroudering is nie, maar dat die verbinding tussen die menslike liggaam en die dood spruit uit die dekadente sfeer.
  • Hierdie proefskrif baan ook die weg vir verdere studies oor Hennie Aucamp, hetsy oor hom as mens en skrywer of oor sy literêre en egodokumentêre werke.
  • Daar is volgens Ricoeur twee soorte tyd in elke storie: Aan die een kant is daar ʼn diskrete, oop en teoreties ongedefinieerde opeenvolging van insidente, en aan die ander kant bestaan daar ʼn temporele aspek gekenmerk deur integrasie, kulminasie en die doeltreffende einde wat aan die storie ʼn skema gee.
  • In hierdie romans word die ouerwordende karakters aan die genade van kulturele konstruksies oorgelaat. Nietemin plaas die tekste ook die liggaam sentraal wat weer herinner aan die beperkings van kulturele veroudering.
  • Laatwerke is, afgesien van die skrywer se ouderdom ten tyde van die produksie daarvan, "laat" in soverre dit die finale uitdrukking van ʼn grootse kreatiewe stem is.
  • Die ekstensiewe en diverse oeuvre van Hennie Aucamp word afgesluit met sy dood op 20 Maart 2014, en is derhalwe gereed om benader te word vanuit nuwe perspektiewe soos die gerontologie wat die bestudering van veroudering is.
  • Geprogrammeerde teorie stel dat selle sterf of ophou repliseer namate mense verouder.
  • Voorts is intergenerasionele verhoudings ook bestudeer, aangesien dit verband hou met die gerontologie soos dit neerslag vind in Aucamp se literêre tekste.
  • Wanneer veroudering slegs vanuit chronologiese perspektief benader word, sal die abstrakte aard daarvan die betekenisvolle inhoud van menslike veroudering wat nodig is om die fenomeen te verstaan, stroop.

 Ten slotte

 Dit is duidelik dat konjunksiemerkers onontbeerlik is vir die skryf van ʼn koherente akademiese teks en daarom moedig ek altyd studente aan om dit (oordeelkundig) in hul skryfwerk aan te wend. Benewens die feit dat konjunksiemerkers die leser deur ʼn akademiese teks begelei, help die afwisseling van verskillende konjunksiemerkers ook om die teks interessant te hou.

VivA-groete

Stefan

Lees 1173 tye

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.


NUUSARGIEF

FACEBOOK