VIVA SE BLOGS

Husse met lang ore

Geplaas deur Sophia Kapp Donderdag, 18 November 2021
Gepubliseer in VivA;

Kry in die week ʼn versoek van ʼn gebruiker: Verduidelik bietjie vir ons waar die uitdrukking husse met lang ore vandaan kom. Wat is ʼn hus?

Die kort weergawe van die antwoord is: Daar is nie so iets nie. Daar is ʼn woord soos husse, ja, maar ons gebruik dit nie in enige ander konteks as in ʼn uitdrukking wanneer ons ʼn nuuskierige agie op sy/haar plek wil sit nie. Taalkundig beteken dit dat daar nie ʼn referent vir die woord is nie (die woord is nie ʼn ding in die werklikheid se naam nie), wat natuurlik goed inpas by die rede waarom ʼn mens in die eerste plek so ʼn uitdrukking gebruik: Dit is ʼn respons op ʼn lastige vraag of ʼn geneul, nie ʼn poging om nuttige inligting aan die vraer of neuler te verskaf nie.

Die langer antwoord is: Ons kry die woord husse uit Nederlands. In ʼn artikel wat in 1996 in Onze Taal gepubliseer is, skryf ene Wander dat die Nederlandse uitdrukking "husse met je neus ertusse" (husse met jou neus daartussen) dekades lank deur ma's gebruik is om kinders weg te jaag wat wou weet wat in die kospotte aangaan. Ook in daardie konteks is husse ʼn onsinwoord sonder ʼn identifiseerbare referent.

Wander skryf wel verder dat hy in ʼn 1961-uitgawe van Van Dale (ʼn Nederlandse verklarende woordeboek) afgekom het op ʼn inskrywing vir die woord hus waarin daar aangedui word dat die woord, benewens die vaste uitdrukkings waarin dit voorkom, ook kan beteken 'troep' of 'boel'. In ʼn later uitgawe van dieselfde bron word daar aangedui dat hus afgelei is van die werkwoord hussen/hutselen, wat beteken 'deurmekaarskud'. Ons kry nog oorblyfsels van daardie hutselen in die Afrikaanse woord hutspot, wat (letterlik) verwys na ʼn gereg wat van klein stukkies oorskietkos gemaak is, of (figuurlik) verwys na ʼn deurmekaarspul, gewoonlik ʼn plek of ʼn situasie waarin mense van verskillende herkomste of geaardhede saamgegooi is (sien die inskrywing vir die woord in die WAT).

Boshof en Nienaber skryf egter in ʼn 1967-uitgawe van Afrikaanse etimologieë, ʼn publikasie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, dat die skakel tussen husse en daardie Nederlandse hutselen nie "bevredig" nie. Hulle meen dat dit eerder verband hou met die Nederlandse tussenwerpsel hus, ʼn geluid wat ʼn mens maak om ʼn lastige dier weg te jaag of aan te hits.

ʼn Ander moontlikheid is dat dit verband hou met die Middelnederlandse woord Hussen, wat ʼn variante vorm van Hussiten was en waarmee daar by uitbreiding ook na sigeuners verwys is.

In dr Anton Prinsloo se kosbare Annerlike Afrikaans word daar niks gesê oor die oorsprong van die woord nie, maar hy het wel die volgende variasies van die uitdrukking opgeteken:

1.husse met ore wat kinders nie hoef te hore (Graaff-Reinet); dis husse, krulle, marisse, wat steek jy jou neus daartusse (Tulbagh); dis husse en (of steek) jou neus daartusse (Bethal, Pretoria, Steytlerville); husse met pastei wat jou neus moet uitbly (Boegoeberg); husse en dooi perde (Victoria-Wes); husse petisse wat kinders nie hoef te luste (Graaff-Reinet); husse met skaappootjies gestowe (Stellenbosch); husse en droë vye (Riversdal): antwoord op 'n nuuskierige vraag, veral van 'n kind, om te kenne te gee: "jy hoef dit nie te weet nie", "moenie nuuskierig wees nie, dit gaan jou nie aan nie".
2.husse en tusse: alles en algar deurmekaar (Carnarvon)

Uit die Nederlandse bronne waarin ek iets oor husse kon opspoor, is dit duidelik dat die uitdrukking hoofsaaklik gebruik is om op vrae oor kos te reageer. Ek ken husse met lang ore goed uit my eie kinderdae, maar dit is net gebruik as antwoord op die vraag "Wat is dit?" as my ma nie lus was om vir my te sê nie, soos wat dit ook in die WAT gedefinieer word. Die antwoord in ons huis op "Wat eet ons vandag/vanaand?" was baie eerder pap en tik, maar dit was darem in die jare voor tik ʼn ding geword het.

Ná al die gesoek en gelees oor husse kon ek dus nie met meer inligting vorendag kom as dat dit werklik ʼn onsinwoord sonder ʼn referent is nie, dat dit in Nederlands hoofsaaklik gebruik is om kinders by kospotte weg te jaag, en dat dit in Afrikaans moontlik effe verskuif het om ʼn kind by enige ander ding weg te jaag. Wat ek wel met groot sekerheid kan sê, is dat neulende kinders en geïrriteerde ma's niks verander het nie, en dat dié onsinwoord waarskynlik sy plek in Afrikaans vir ewig sal behou.

VivA-groete

Sophia

Bronnelys:

 

Lees 3275 tye Laaste modifikasie op Donderdag, 18 November 2021 08:49

Opmerking(s)

  • Kommentaarskakel
    Wicus Botha
    Wicus Botha
    Vrydag, 03 Desember 2021 18:30

    Dis wel 'n bietjie laat, maar hier is iets wat vir my lyk of daar 'n verband tussen HUSSE en HUTSE POT bestaan:
    (BRON: https://www.encyclo.nl/begrip/dooreenschudden)
    Dit kom voor in die afdeling : "Definities"


    Dooreenschudden
    Dooreenschudden logo #1010
    1) Husselen 2) Hussen 3) Hutselen 4) Hutsen 5) Omschudden 6) Schoffelen
    Gevonden op https://www.mijnwoordenboek.nl/puzzelwoordenboek/Dooreenschudden/1

    Definities die `dooreenschudden` bevatten:
    Hutselen = dooreenschudden.
    Omschudden = 1) dooreenschudden
    Hutsen = 1) dooreenschudden
    Hussen = 1) dooreenschudden
    Hutselen = 1) Door elkaar gooien 2) Dooreenmengen 3) dooreenschudden 4) Husselen 5) Schudden
    Husselen = 1) Door elkaar mengen 2) Door elkaar schudden 3) dooreenschudden 4) Hutselen 5) Mengen
    dooreen- = ... iets door elkaar raakt door de in het tweede lid genoemde handeling: dooreengooien, dooreenmengen, dooreenschudden......

    Diffuse axonale beschadiging = ...le krachten (versnellings-, vertragingskrachten) zoals ze zich bijvoorbeeld bij whiplash of bij het dooreenschudden van een baby (shaken-babysyndroom, SBS) voordoen. == Mechanisme == Een axon is d......

  • Kommentaarskakel
    Marie Uys
    Marie Uys
    Saterdag, 27 November 2021 20:42

    In ons ma’s se jong dae was sanitêre doekies (partex) voorsien met twee lang lusse aan weerskante van die doekie wat aan n rek om hulle lyf gehaak het. Wanneer ons dit perongeluk gesien het, het sy gesê “dis husse met lang ore”. Ons was nog te jonk om te weet waarvoor dit gebruik word

  • Kommentaarskakel
    Marianne Peacock
    Marianne Peacock
    Maandag, 22 November 2021 14:19

    Ja, as kind het ek dikwels gewonder oor die "husse", maar nie baie nie, want ek het maar gedink dis iets soos 'n haas, veral oor die lang ore. Regtig interessante inligting oor die herkoms.

  • Kommentaarskakel
    Marianne Peacock
    Marianne Peacock
    Maandag, 22 November 2021 14:16

    Ai, die husse! Vir my was 'n hus iets soos 'n haas. Die hus herinner mos aan die woord haas en dan ook die lang ore.. Dis regtig interessant.

  • Kommentaarskakel
    Pieter Bosman
    Pieter Bosman
    Maandag, 22 November 2021 13:04

    Dis nog van kindsbeen af een van my gunsteling sêgoed. Ek verwys graag na DF Malherbe se "Afrikaanse Spreekwoorde en Verwante Vorme". In 1924 het hy ook probeer om die die oorsprong van huise op te spoor, maar kon geen besliste antwoord kry nie. Hy noem wel 'n paar interessante moontlikhede.

  • Kommentaarskakel
    Nic Aucamp
    Nic Aucamp
    Maandag, 22 November 2021 12:50

    Altyd baie interessant om te sien waar sekere uitdrukkings en woorde vandaan kom!!

  • Kommentaarskakel
    Marinda Kolev
    Marinda Kolev
    Vrydag, 19 November 2021 08:38

    Wat 'n lekker artikel!