VIVA SE BLOGS

Hoe koel is "cool"?

Geplaas deur Sophia Kapp Vrydag, 13 Mei 2022
Gepubliseer in VivA;

Ek kry die afgelope week of wat skielik heelwat navrae oor die gebruik van die woord cool. Mag ‘n mens die woord gebruik? Wanneer mag ‘n mens die woord gebruik? Hoe skryf ‘n mens die woord as jy hom gebruik?

Die vinnige antwoord is: Jy is die baas van jou plaas, die generaal van jou taal, en die heks van jou teks. Jy mag besluit.

Maar die vinnige antwoord dek nie al die taalgebruiksituasies waarin jy jou met cool kan bevind nie, daarom is daar wel ‘n paar goed wat ek sou voorstel jy in berekening bring wanneer jy moet besluit of en hoe en waar en wanneer jy wil cool.

Wat sê die AWS?

Die woord cool is nie in die AWS nie. Dit beteken dat die woord waarskynlik nie geskik is vir formele Skryfafrikaans nie.

Syspoor: Die AWS is nie ‘n wetboek nie, en niemand gaan jou kom arresteer as jy van die voorskrifte daarin afwyk nie. Maar die Taalkommissie (wat die boek bywerk) doen baie moeite om te bepaal hoe die taalgemeenskap oor sekere woorde voel, voor hulle die bepaalde woord vir opname aanvaar of verwerp. As die Taalkommissie aandui dat cool nog nie geskik is vir formele kontekste nie, is dit omdat hulle bepaal het dat die taalgemeenskap dit nog nie aanvaar het in formele kontekste nie.

Terug by die punt: AWS 13.12 sê dat ‘n mens ongestandaardiseerde leenwoorde (soos cool, awesome en great) in ‘n formele Afrikaanse teks tussen aanhalingstekens plaas of dit kursief druk. Dieselfde reël dui egter in opmerking (b) aan dat hierdie reël al hoe minder toegepas word hoe informeler die teks word. My ervaring is dat hierdie kwessie deur die publikasie waarin jou teks verskyn, bepaal word. Sommige koerante en tydskrifte plaas byvoorbeeld nog sulke geselstaal tussen aanhalingstekens of kursiveer dit; in fiksie is die konvensie om dit op geen manier te merk nie. Dis gewoon deel van die teks, anders word dit vir die leser beklemtoon, en dis juis nie wat ‘n mens wil hê nie.

Wat sê die ander woordeboeke?

Die woord cool is wel in die WAT en die HAT opgeneem, met die etiket by dat dit geselstaal is, dat dit Engels is en dat dit sleng is (sleng is die vertaling vir slang). Jou werk is dus nie om te bepaal of cool cool/koel is nie, dis om te bepaal of dit in jou teks en in jou konteks gaan werk. Want jy het opsies.

Die WAT dui as alternatief vir cool die Afrikaanse woord koel (Die WAT is ‘n verklarende woordeboek, nie ‘n tweetalige woordeboek nie, wat beteken die leksikograwe by die WAT beskou koel as ‘n sinoniem vir cool, nie noodwendig die vertaling daarvan nie.)

Pharos se groot tweetalige woordeboek (ons kort dit sommer af PAEEA) dui wel aan dat die vertaling vir cool waar dit ‘modern/hip/aantreklik’ beteken kan wees koel of kief, maar het ‘n etiket daarby dat dit sleng is.

Die lekkerte van koel is dat ‘n mens se teks dan steeds aan die vereiste vir taalsuiwerheid voldoen (dit kan byvoorbeeld in ‘n skoolopstel werk), maar dat dit die informele geselstrant behou wat ‘n mens met cool wou geskep het.

Wat is die probleem met "cool" nou eintlik?

My beswaar teen ‘n woord soos cool (of awesome of great of enige van die ander stopwoorde) in ‘n teks is nie dat dit Engels of ongestandaardiseer of ‘n “bedreiging” vir Afrikaans is nie (dit is nie), dis dat dit vervelig is. Ek preek hier spesifiek vir skoolkinders en jong skrywers wat ‘n oorlogskreet gemaak het van “Maar almal praat so”. Elke keer wat ek hoor “Maar almal praat so” wil ek sê “Dankie dat jy my argument vir my gewen het”.

Die oogmerk van skryfwerk is juis om nie te klink soos almal nie. In ‘n see van gewoonheid en voorspelbaarheid en ‘n dodelik vervelige herhaling van cool en great en awesome, is die een skrywer wat vorendag kom met verruklik, roerend of ontsagwekkend sommer ‘n lig in die duisternis. Veral in ‘n eksamensituasie waar ‘n nasiener deur duisende opstelle moet ploeg, is ‘n sterk stem wat die taal vlot en vernuwend en bekwaam inspan om ‘n boodskap oor te dra, sommer outomaties ‘n onderskeidingskandidaat.

Nee, dis nie pedanties of outyds of uncool om die volle reikwydte van jou moedertaal te kan inspan wanneer jy kommunikeer nie. Dis nie cool, koel, kewl, oulik, voordelig of grensverskuiwend om gewoon te wees nie.

Die groot gevaar daarvan om die hele tyd net ‘n paar Engelse byvoeglike naamwoorde te gebruik, is dat jy in ‘n situasie waar jy onder druk is (in ‘n eksamen, in ‘n vergadering met kollegas, in ‘n voorlegging aan ‘n voornemende kliënt) ook net kan sê alles is cool en great en awesome, want jy het nie in jou daaglikse handel en wandel die Afrikaanse woorde tot jou beskikking gaan ontgin nie. Om dus in ‘n skryfsituasie sommer net te gryp na cool omdat dit die woord is wat jy byderhand het, is om jou eie taalgebruik en uitdrukkingsvermoë te verskraal en te verarm.

Wat is die oplossing?

VivA se app kan van cool kinders uitsonderlike kinders maak.

Een van die bronne waartoe gebruikers gratis toegang kry via ons app, is Afrikaanse SkryfGoed se tesourus. Hierdie bron is vir ervare skrywers onontbeerlik, vir onervare skrywers is dit ‘n oase in die woestyn. As jy darem by een byvoeglike naamwoord kan uitkom wat jy moontlik in die plek van cool sou kon gebruik (sê nou maar lekker), tik jy dit in die soekvenster en klik dan (jy sal bietjie moet afrol) op die tesourus sodat dit oopmaak. Die bron bevat letterlik lyste woorde waarvan jy een kan kies wat die beste in jou konteks gaan werk. Kyk wat is daar alles vir lekker (daar is meer):

heerlik, smaaklik, delikaat, soet, mooi, pragtig, lieflik, nie onaardig nie, smaakvol, goed, uitstekend, skitterend, manjifiek, groots, vleiend, sag, salig, genotvol, genietlik, genoeglik, plesierig, behaaglik, welbehaaglik, eufories, weldadig, gevallig, welgevallig, welkom, verblydend, hartverblydend, vermaaklik, onderhoudend, interessant, gesellig, verkwikkend, verkwiklik, verwarmend, hartverwarmend, strelend, salwend, troostend, vertroostend, troosvol, gemaklik, gerieflik, moeiteloos, probleemloos.

En omdat ek altyd daardie een kommentator kry wat mos vreugde daarin vind om op ‘n ander een se piekniek te pie, sê ek dit sommer hier: Nee, nie al hierdie verwante woorde gaan vir jou konteks geskik wees nie. Dis nie vertalings nie, dis verwante woorde. En dalk wou jy juis eerder gesê het die meisie saam met wie jy fliek toe was, is lieflik en die pizza wat julle daarna geëet het was smaaklik en die witwyn daarby was delikaat en die roomys was heerlik en die geselskap was verkwiklik en die musiek was strelend en die ervaring gemaklik, eerder as om te sê die meisie was cool en die pizza was cool en die wyn was cool en die roomys was cool en die geselskap was cool en die musiek was cool en die ervaring was cool.

Awesome, nè?!

VivA-groete

Sophia

Lees 416 tye Laaste modifikasie op Vrydag, 13 Mei 2022 10:50
Meer in hierdie kategorie: Die keiser, en die kinders, is kaal »