Slegte medisyne

Geplaas deur Sophia Kapp Dinsdag 14 Februarie 2017
Gepubliseer in VivA;

Kry anderdag ʼn navraag van ʼn gebruiker: Hoe spel ʼn mens [...]? Tipiese soort navraag, ek stuur ʼn tipiese soort antwoord. Sy sê dankie, maar dis ʼn dankie met stekels. Want iemand het haar oor die vingers getik oor haar spelling en sy het by my kom bevestiging soek dat sy reg was. En toe was sy nie.

Die reaksie daarop was ook tipies: Ja, maar almal skryf so. En hoekom kan sy nie reg wees nie? Sy skryf dit al jare so en nou is dit ewe skielik verkeerd. Wie maak sulke volksvreemde reëls, en wie het nou eintlik aan dié onheilige kliek in hulle ivoortoring die reg en die mag gegee om die gewone gebruiker ontoereikend te verklaar? Wie se taal is dit in elk geval?

Dis ʼn bitter pil om te sluk, ek weet. Ons moes hom al almal afwurg – daardie een waar jy tot in jou siel toe oortuig is jy is reg en dan uitvind jy is nie. Bitter, man. Gal.

Die feit bly staan, die taalgemeenskap maak self die reëls, die Taalkommissie teken die reëls op en dit word in die Afrikaanse woordelys en spelreëls gepubliseer. Ja, dié bron word voortdurend bygewerk. Ja, die reëls word hersien, aangepas, herskryf, verfyn, uitgebrei. Hierdie jaar verskyn ʼn eeufeesuitgawe, waarin die reëls vir leestekengebruik in Afrikaans en reëls vir trappe van vergelyking vir die eerste keer vervat word. ʼn Klomp mense wat gewoond is daaraan om spasies tussen woorde en vraagtekens te sit, gaan kwaad wees. Mense wat nie spasies tussen woorde en ellipsstippels sit nie, gaan net so kwaad wees. Mense wat “onmiddellik” met een d of een l skryf, gaan steeds kwaad wees, want ons spel dit steeds (net) met twee d’s en twee l’e.

Ek wonder hoekom maak dit ʼn mens so kwaad as jy uitvind jy maak ʼn taalfout. Kan jy jou voorstel dat ʼn mens in enige ander vakgebied vir ʼn vakkundige sal sê “ja, maar almal doen dit so”? As die ganse graadeenklas skryf 2+2=5, is dit skielik korrek? Nee. As jy altyd gedink het die aarde is ʼn plat klip op ʼn skilpad se rug en jy vind op ʼn dag uit dis ʼn skewe eier wat iewers in die middel van ʼn kosmos om sy eie as tol, gaan jy met ʼn astrofisikus daaroor stry? Nee wat. Jy sal dalk jou wenkbroue lig en jou oë rol, maar dit gaan jou emosioneel min kos om sulke inligting te verwerk.

Taal is anders. Baie mense praat daarvan as volksbesit. Maar taal is meer as dit, dis wat van jou mens maak. Dis hoe jy met die wêreld skakel en dis hoe jy die wêreld toelaat om met jou te skakel. Jou taalgebruik is so uniek soos jou gelaatstrekke en so deel van jou soos die moesies op jou lyf. Om uit te vind daardie moesies is “foute”, is soos foelie tussen jou tande. Dis dan wat jy vir die hele ou hoogdrawende gespuis wil sê: vlieg in julle dingese in met julle AWS en al. (En dan moet uitvind die meervoud van “dinges” het twee s’e en die v in “vlieg” moet ʼn hoofletter wees.)

My vraag aan sulke beswaardes bly altyd: Hoe reageer jy op soortgelyke foute in Engels? Is jy tevrede as mense there/their/they’re verkeerd gebruik? Gaan jy ʼn T-hemp koop en dra waarop daar staan “You is my best friend”? Gaan jy tevrede wees as jy ʼn Engelse teks lees wat klink soos ʼn oorklanking uit Afrikaans of Frans of Spaans of Mandaryns? Nee. Nou hoekom is jy dan bereid, en selfs gretig, om Afrikaans so te verslons?

Soepel taalgebruik is nie ʼn skande nie. Dis ook nie ʼn teken van naziisme of beheervraatsigheid of analiteit nie. Dis gewoon ʼn teken van kennis en bewustheid en noukeurigheid. Dis ʼn teken van respek teenoor ʼn kode en ʼn vakgebied waaraan baie kundiges baie lank voor jou al baie hard gewerk het.

ʼn Ingenieur of ʼn argitek of ʼn rekenmeester of ʼn onderwyser of ʼn teoloog wat ure lank sit en besin oor sy of haar werk is nie ʼn nazi nie. ʼn Taalmens wat dieselfde doen ook nie. En ʼn skrywer wat taal kan inspan soos ʼn swaard of ʼn skalpel, soos ʼn troos of ʼn seëning, soos ʼn begenadiging of ʼn amen, het nie daardie vaardigheid verwerf omdat hy of sy tevrede was met spelfoute en verkeerde meervoude en slordige styl en “ja, maar almal skryf so” nie.

Sluk maar die bitter pil, dis goed vir jou.

VivA-groete

Sophia

Lees 1068 tye Laaste modifikasie op Dinsdag 14 Februarie 2017 17:14

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK