Nuwe woord vir 'selfmoord' dalk die oplossing?

Geplaas deur Gerhard van Huyssteen Saterdag 18 November 2017
Gepubliseer in VivA;

Vra ʼn (baie slim) kollega deser week: “Hoe vertaal ʼn mens suicidal testator in ʼn akademiese regskonteks?” Die student se miniskripsie handel oor die vraag of die testament van iemand wat ten tyde van ondertekening selfdoodneigings had, regsgeldig is.

Ons takel die probleem in sy twee afsonderlike dele. Eers die maklike ene: testator, met sy guitige vroulike vorm testatrix (wat klink soos ʼn vriendin van Asterix en Obelix).

My uit-die-vuis-uit-aanname is dat “erflater” in meer populêre tekste gebruik word en “testateur” in tegniese of akademiese kontekste. Watwo!

Uit ʼn korpusondersoek van meer as 135 miljoen woorde, verdeel ek die tekste a priori in oorwegend geredigeerde vs. internettekste; my veronderstelling is dat eersgenoemde meer formeel is en laasgenoemde meer informeel.

Wat blyk? In die verhouding formeel:informeel sien ons by “testateur” ʼn 25:75-verdeling en by “erflater” byna presies die omgekeerde (80:20). Skrywers van veral studiegidse blyk ʼn sterk voorkeur vir “erflater” te hê. Met alle metodologiese voorbehoude van dien, beveel ek hom dus aan om “erflater” vir die akademiese teks te kies. Hy meld egter dat die titel van die skripsie reeds met die woord “testateur” geregistreer is, en ons moet daarom gewoon “testateur” vir lief neem.

[Byvoeging: Kollega Christa Rautenbach (Noordwes-Universiteit) wys daarop dat daar 'n belangrike verskil is tussen "testateur" en "erflater": Eersgenoemde het 'n testament opgestel, terwyl laasgenoemde nie noodwendig 'n testament onderteken het nie. Iemand wat intestaat sterf, is 'n erflater, maar nie 'n testateur nie. Binne die konteks van die onderhawige skripsie is daar dus geen ander keuse as om “testateur” te gebruik nie – dit is gewoon tegnies gesien die korrekste term.]

Wat dan gemaak met die suicidal-neteligheid?

Media24 se subredakteurs gebruik meestal “persoon met selfdoodneigings”. Maar, opper my kollega die geldige beswaar, in ʼn geskrif wat oor die suicidal testateur handel, word dit nogal omslagtig en lomp om herhaaldelik te verwys na “die testateur met selfdoodneigings doen dit” en “die testateur met selfdoodneigings doen dat”.

Ons sukkel hierdie kant toe en daardie kant toe.

Iets soos “die tot selfdood geneigde testateur” volg die patroon van “die voor die hand liggende oplossing”, maar die Afrikaanse grammatika is nie eintlik lief daarvoor om nuwe bousels van dié aard toe te laat nie.

Wat van die “selfdodelike” of “selfdoodagtige” testateur? Nee, dit sê nie presies wat suicidal is nie. “Selfmoorddadige” sou dalk kon, maar beide “selfmoord” en “moorddadig” is sterk emotief gelaai en dus waarskynlik minder geskik vir ʼn akademiese konteks.

Juis op dié punt, argumenteer ons, is selfs iets soos “selfdoodneigende” dalk minder geskik vir ʼn regstegniese konteks. Want juridies sou daar dalk geargumenteer kon word dat “selfmoord” ʼn gevestigde regskonsep is waarmee tegnies nie gelol moet word nie? Die Engels-Afrikaanse Encyclopaedic dictionary of short-term insurance (2012; Pharos) én die Polisiewoordeboek (1994; Pharos) ken byvoorbeeld slegs “selfmoord” en nie “selfdood” nie.

Het ons dalk ander, meer neutrale opsies?                                                                             

Wel, soos wat ons Afrikaanse “testament” (en duisende ander woorde) via Nederlands, via Frans uit die Latyn kom, so het die Nederlandse suïcide ook as Franse regsterm in die versekeringswese (suicide) uit Latyn gekom: sui beteken “self/sigself”, en die werkwoord caedere beteken “om dood te maak”.

Ons ander Germaanse susterstale maak ook ruim gebruik van dié bron: In Duits is dit Suizid (soms ook Suicidium), en ons kry in Fries suïside, in Sweeds suicid en in Noors suicide.

Waarom sou ons dus nie in Afrikaans ook “suïside” (of “suïsied”) as selfstandige naamwoord en “suïsidaal” as byvoeglike naamwoord kon gebruik nie? Is dit dalk ʼn neutrale oplossing vir die gevoelens wat kleef aan en die debatte oor “selfdood” vs. “selfmoord”?

Hierdie rubriek het in gewysigde vorm in Beeld van 18 November 2017 verskyn.

Beeld logo

Lees 1753 tye Laaste modifikasie op Saterdag 18 November 2017 06:43

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK