Wikkel-wankel op die hakke van Engels

Geplaas deur Jana Luther Saterdag 18 Augustus 2018
Gepubliseer in VivA;

Die Engelse werkwoord “run”, vir wanneer ’n mens jou bene op hulle vinnigste gebruik, word in Afrikaans met die werkwoord “hardloop” vertaal. In die meeste ander betekenisse, waar ’n mens nié letterlik met jou voete hardloop nie, is “run” in idiomatiese Afrikaans “loop” of word ’n ander werkwoord gebruik. (“She runs the shop” – “Sy bestuur die winkel.”)

Ons sê: “Die pad loop teen die berg op.” “Ek het die enjin laat loop.” “Treine loop elke halfuur.” “Hy het van die huis af weggeloop.” “Ons het hulle op die lughawe raakgeloop.”

Engels sê: “The road runs up the mountain.” “I left the enjin running.” “Trains run every half an hour.” “He ran away from home.” “We ran into them at the airport.” 

’n Skip loop op die rotse. ’n “Run” in krieket noem ons ’n “lopie”; ’n “run-through” is ’n “oefenlopie”. Die lang, smal tapyt in ’n gang, die lang, smal lap op ’n tafel, in Engels ’n “runner”, word in Afrikaans ’n “loper” genoem.

Ook die tyd, wat aanstap, “loop” uit – ’n beeld wat na die sand, of sout, verwys wat uit die een in die ander bolvormige glas van ’n sandloper vloei. Pas ons nie op nie, loop dié uurglas leeg, want baie (veral jonger?) Afrikaansgebruikers wikkel-wankel op die hakke van Engels.

Die afgelope ruk val voorbeelde soos die volgende my op. Dalk omdat ek dit nie net meer in informele gesprekke hoor nie, maar al hoe meer ook oor die radio en televisie? ’n Mens kom dit nie net meer in die sosiale media teë nie, maar lees dit ook op nuuswebwerwe. Ek gewaar dit in die gedrukte media, selfs in die standaardvariëteit van Afrikaans: 

“Die Nampo-oesdag-enjin dreun in gereedheid om vanaf Dinsdag buite Bothaville te hardloop,” berig Netwerk24. “Die treine hardloop vanmôre ’n uur laat,” verneem ek van ’n oudkollega. “Ons hardloop uit tyd uit.” “Ek is bevrees ons het uit tyd gehardloop,” sê uitsaaiers en TV-aanbieders. Op Facebook en Twitter hoor ek van spesiale aanbiedings wat “hardloop”. “Die voorraad hardloop uit.” “Die tyd hardloop uit soos my asem,” sing ’n Afrikaanse sanger in 2011 al.

Taal verander, en verandering begin dikwels as ’n “fout”. As die “fout” egter by al hoe meer sprekers voorkom, en later ook by skrywers, moet Taalkommissielede en woordeboekmakers op die ou end vra: Tot wanneer toe is die verandering nog ’n fout?

Op grond van waarneming en gebruiksfrekwensie in korpusse van geskrewe taalgebruik, dink ek, kan “hardloop” in plaas van “loop” gerus nog maar uit Afrikaanse woordeboeke weggelaat word. Maar hou in gedagte dat woordeboekmakers en taaladviseurs met voorskrifte en waarskuwings nie enduit taalverarming kan bly teëwerk nie.

Oor wat gangbaar is, en wat nié, besluit die spraakmakende gemeenskap uiteindelik self.

Hierdie rubriek het in gewysigde vorm in Beeld van 18 Mei 2018 verskyn.

Lees 138 tye Laaste modifikasie op Saterdag 18 Augustus 2018 09:08

1 kommentaar

  • Kommentaarskakel Gerhard Burger Dinsdag 21 Augustus 2018 13:07 geplaas deur Gerhard Burger

    In Keeromstraat 30 het die sportredaksie soms geskryf (moontlik onder Hiemstra se invloed) die atleet het die 220-tree in 21 sekondes geloop en gaan binnekort die 440 loop. Moontlik na aanleiding van "laufen". Koerante in die Noorde het na my kennis nie die voorbeeld gevolg nie. Arrie Joubert en Harry Beinhardt (?) het moontlik in atletiekverslae "loop" pleks van hardloop geskryf. Org Potgieter kan dit dalk bevestig.

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK