Pediunker, peddie, nellie en wulp

Geplaas deur VivA-redaksie Dinsdag 28 Augustus 2018
Gepubliseer in VivA;

Deur Pieter Bosman

pediunker (foto: Wikipedia)Binnelanders word dikwels deur name van seevoëls verwar. Dis waarskynlik omdat matrose nie op een plek gebonde is nie en hulle aan ander tale en kulture se benamings vir voëls (en visse) blootgestel word. 

Ek probeer om die oorsprong van die eienaardige naam pediunker te kry, en die beste wat ek kan vind, is dat dit sy oorsprong in Tristan da Cunha het – heel waarskynlik in die eerste helfte van die vorige eeu. Die naam peddie klink asof dit ’n afleiding van pediunker kan wees, maar dis my bespiegeling. Ongelukkig het geen Afrikaanse woordeboek die woord peddie opgeneem nie, dus is daar geen hulp van daardie rigting nie.

Die eerste optekening wat ek van peddie kry, is in die wetenskaptydskrif Tegnikon. In 1966 het die hoof van die plantkundedepartement van die toenmalige Universiteit van die OVS, EM van Zinderen Bakker, in ’n artikel oor die fauna en flora van die subantarktiese eilande die Chionis minor (kleinskedebek of yshoender) as die “hoenderagtige Peddie” beskryf. Darenteen word die Chionis albus (grootskedebek of grootkokerbek) in sommige onlangse voëlboeke ook die alternatiewe naam grootpeddie toegeken. Blykbaar word hierdie voël ook soms in Engels ’n “Paddy” genoem. Nou weet ek nie of die Engels deur Afrikaans beïnvloed is of omgekeerd nie.

Dis dalk ’n soortgelyke geval soos met die vis genaamd rooi roman. Oorspronklik het die Afrikaanssprekende vissers hierdie vis ’n “rooi man” genoem as gevolg van sy voorkoms. Engelssprekendes het dit gehoor en dit geïnterpreteer as “roman”, en so daarna verwys. Afrikaanssprekendes het hierdie Engelse naam oorgeneem, maar omdat die vis rooi is, dit ’n “rooi roman” genoem. Heen en weer!

Miskien het dieselfde met peddie gebeur.

Nellie is ’n algemene skelwoord in Engels vir ’n persoon wat dom of onnosel geag word. Omdat seevoëls, veral dié op eilande, nie vir mense gevlug het nie, is hulle as dom beskou. Daarom name soos Booby en Dodo.

Wulp is afgelei van ’n ou woord (in Ou Engels hwelan) wat “skreeu”, “brul” of “weerklink” beteken – dus ’n klanknabootsende naam. Ter plaatse lees ons reeds in Jan van Riebeeck se Dagverhaal van wulpe(n).

Lees 1035 tye Laaste modifikasie op Dinsdag 28 Augustus 2018 07:00

1 kommentaar

  • Kommentaarskakel Gerhard van Huyssteen Vrydag 31 Augustus 2018 06:21 geplaas deur Gerhard van Huyssteen

    Baie interessant, veral die gedeelte oor die "rooi roman". Dankie, Pieter!

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK