Kwikkie

Geplaas deur VivA-redaksie Maandag 03 September 2018
Gepubliseer in VivA;

Deur Pieter Bosman

kwikkieEk glo daar is min mense wat nie ’n sagte plekkie vir kwikkies het nie. Hierdie voëltjie lyk altyd vriendelik en gelukkig – seker maar die stertjie wat so op en af wip. Soos Boerneef sê: “Die kwikkie stap en pik kordaat / hy’s ’n pikkie na my hart.

As kleuter is ek die wolhaarstorie vertel dat mens ’n kwikkie kan vang deur sout op sy stert te gooi. (Later aan het ek gehoor dat dit eintlik van alle voëltjies gesê word.) Wat my aan hierdie storie laat glo het, is daardie etiket op die sout waar ’n seuntjie dit wel regkry om sout oor ’n voëltjie se stert te strooi.

Die eerste deel van kwikstert, nl. kwik (soms ook kweek) beteken ‘lewendig’ en kom ook voor in kwiksilwer, verkwik en kweek(gras) – daardie lewenskragtige gras. In Engels word gepraat van the quick and the dead.

Die Latynse woord motacilla, wat ‘wipstert’ beteken, is reeds deur Varro (116–27 VHJ) en Plinius (23–79 HJ) gebruik. Volgens een van my bronne is dit ’n direkte vertaling uit Grieks seisopugis, ‘wipstertjie’, van seiein, wat beteken ‘om te skud’, en pugê, ‘die agterste’. Die eerste deel van motacilla hou verband met motio, ‘om te beweeg’ (soos vandag nog in die Engelse woord motion); die tweede deel, -cilla, word algemeen in ornitologie (foutiewelik) gebruik om die stert aan te dui. Daar is in die Middeleeue verkeerdelik aanvaar dat cilla ‘stertjie’ beteken, maar desondanks het dit inslag gevind, onder andere by Linnaeus.

Kwikkies volg graag vee (groot- en kleinvee), waar hulle natuurlik opgejaagde insekte, asook insekte deur die mis gelok, kan vang. Hierdie gewoonte gee aan hulle name soos cow bird (Brittanje), vachette (‘koeitjie’; Frankryk), Kuhstelze  (‘koeikwikkie’) en Schafstelze (‘skaapkwikkie’; Duitsland), en akwano (‘om bokke op te pas’; Kenia). Die Noord-Sotho-naam vir die kwikkie, moletašaka, beteken ‘oppasser of bewaker van die kraal’.

In Afrika kom kwikkies ook dikwels voor waar wasgoed langs spruite en waterstrome gewas word, waarskynlik omdat dit ideale habitat vir hulle is, en sommige alternatiewe name verwys hierna. Dieselfde geld egter ook in Europa. Dus kry ’n mens Molly washdish (Brittanje), lavandiére (‘wasvrou’; Frankryk), en lavandera (‘wasvrou’; Spanje). In laasgenoemde geval is dit die amptelike Spaanse naam en nie slegs ’n alternatiewe streeknaam nie.

Vroeër jare was daar ’n poskantoor in die Rustenburg-distrik met die naam Kwikstert.

Lees 1193 tye Laaste modifikasie op Maandag 03 September 2018 20:53

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK