So vinnig soos ʼn pyl in dié deel van baan

Geplaas deur Gerhard van Huyssteen Vrydag 12 Oktober 2018
Gepubliseer in VivA;

Sedert hy my jare gelede in ʼn restaurant in die Baai aan Diemersfontein se sjokoladepinotage voorgestel het, kry ek so dan en wan ʼn e-pos met ʼn taaluitdaging van die fameuse Kerneels Breytenbach. My dag/week/maand word gewoonlik opgevrolik, want hy stel nou nie juis jou gemiddelde agt-tot-vyftaalvrae nie.

Vandeesweek: “Waar kom die woord ‘pylvak’ vandaan?”

Ek dag eers daar was ʼn verlaging in die algemene standaard van sy vrae, want dis tog voor die hand liggend: Pylvak kom uit …

Wag ʼn bietjie!

Ek loop my vas in my eie onkunde, want kennelik bestaan daar geen woord soos pijlvak in Nederlands nie; insgelyks geen Engelse direktevertalingsekwivalent soos arrow section/course/field/subject/bay/pane nie. In Nederlands verwys hulle na die eindsprint (begin in Afrikaans en eindig in Engels om die woord te verstaan), of de laatste rechte lijn (waar rechte = reguit). In Brits is dit meestal die home straight; in Amerikaans home stretch.

Dit smaak my ons het hier te make met nog ʼn eie skepping in Afrikaans, net soos toebroodjie, hysbak en ghoemahare. Soos hierdie ander voorbeelde is pylvak ook ʼn samestelling. Die pyl dui volgens die Etimologiewoordeboek van Afrikaans op die feit dat hierdie gedeelte van die baan so reguit soos 'n pyl is, of andersins dat jy in die pylvak so vinnig soos ʼn pyl moet beweeg; die vak het betrekking op die 'onderverdeling van ʼn ruimte'. Die pylvak is dus daardie gedeelte van die hardloopruimte wat so reguit soos ʼn pyl is, of waar ʼn mens so vinnig soos ʼn pyl moet beweeg.

Wanneer maak pylvak sy verskyning in Afrikaans?

Ek kry niks se geen pylvak in enige van die oudste (voor 1908) Afrikaanse woordelyste en korpusse tot my beskikking nie. Ons kan myns insiens met ʼn redelike hoë waarskynlikheid aanneem dat pylvak nog nie in die neëntiende eeu bekend was nie.

In die eerste Afrikaanse woordelys en spelreëls (1917) kry ons pijl, pijlreguit en pijlsnel, en vanaf die 1921-AWS met ʼn y gespel. Dis egter eers in die 1953-uitgawe van die AWS wat ons pylvak aantref.

Met geen ander gegewens in hand nie, kan ons dit dus tans slegs stel dat pylvak iewers in die eerste helfte van die twintigste eeu op eie bodem geskep is. As ek nou my ou spykerskoene in ʼn weddenskap moes waag, sou ek wed dat dié woord uit die Engels-Afrikaanse woordelys van. a, atletiekterme. b, boksterme van 1935, gepubliseer deur die FAK, kon spruit.

Ten tye van publikasie van hierdie rubriek kon ek helaas nog nie my hande op ʼn kopie van die boek lê nie. As jy hom het, of as jy met nuwe gegewens met betrekking tot die herkoms van pylvak vorendag kan kom, laat hoor gerus van jou.

Hierdie rubriek het in gewysigde vorm in Beeld van 12 Oktober 2018 verskyn.

Beeld logo

Lees 209 tye Laaste modifikasie op Vrydag 12 Oktober 2018 06:49

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK