VIVA SE BLOGS

Woordsoorte: Waar sit jou setsel?

Geplaas deur Sophia Kapp Donderdag, 20 Mei 2021
Gepubliseer in Nuus;

Trefwoorde: woordsoorte, setsel, voorsetsel, agtersetsel, alkantsetsel, multiwoordvoorsetsel.

Hierdie blog vorm deel van ons blogreeks oor woordsoorte, en dit handel spesifiek oor setsels. Dit is nie bedoel om ʼn volledige uiteensetting van die woordsoort te wees nie, dit kry jy in die afdeling oor setsels in die Afrikaanse skoolgrammatika, gratis beskikbaar op Taalonderrigportaal. Jy moet registreer as ʼn VivA-gebruiker om toegang te kry, maar registrasie is gratis. Navigeer gewoon na ons webblad en voer jou besonderhede in.

Wat doen ʼn setsel?

Setsels se werk is om verhoudings tussen dinge te skep, bv.:

  • Die boom langs die huis moet afgekap word.
  • Die kind staan op die balkon.
  • Die onderwyser met die rooi hare gee kuns.
  • Die sanger reis die wêreld deur.
  • Wanneer kom jy huis toe?
  • Die pryswenners stap voor die eregaste om.
  • Hy is net ʼn karakter in ʼn storie.
  • Kelly het nog haar hele toekoms voor haar.
  • Wil enigiemand nog iets sê met betrekking tot hierdie saak?

Wees bedag daarop dat hierdie verhouding in ʼn fisieke ruimte kan wees, soos in die eerste klompie voorbeelde, of dat dit in ʼn kognitiewe ruimte kan wees, soos aangedui in die laaste voorbeelde. Wat wel belangrik is, is dat hierdie ruimte meestal tussen dinge geskep word, en setsels tree dus grootliks saam met naamwoorde of voornaamwoorde op.

Let ook net op dat ons in Afrikaans multiwoordvoorsetsels kry, soos in die laaste voorbeeld. Ek sê hier onder meer daaroor.

Watter soorte setsels kry ons?

Ons onderskei vier soorte setsels in Afrikaans:

Die bekendste kategorie is voorsetsels, so genoem omdat hulle voor die naamwoord/voornaamwoord optree waarvoor hulle die verhouding skep. Die eerste drie voorbeelde hier bo bevat voorsetsels:

  • Die boom langs die HUIS moet afgekap word.
  • Die kind staan op die BALKON.
  • Die onderwyser met die rooi HARE gee kuns.

Ons kry ook agtersetsels, wat ná die naamwoord optree:

  • Die sanger reis die WêRELD deur.
  • Wanneer gaan jy HUIS toe?

As die voor- en agtersetsel saam in ʼn konstruksie moet voorkom, is hulle alkantsetsels:

  • Die pryswenners stap voor die EREGASTE om.

ʼn Klein kategorie kan as onoorganklike setsels beskou word omdat hulle nie saam met ʼn naamwoord of voornaamwoord optree nie:

  • Die krag is al weer af.
  • Wanneer moet die punte in wees?

Wat is multiwoordvoorsetsels?

In sommige gevalle is daar ʼn groep woorde wat as voorsetsel funksioneer eerder as ʼn enkele woord. Ponelis het hierdie konstruksies groepvoorsetsels genoem en gesê hulle bestaan meestal uit [setsel] + [naamwoord] + [setsel] waarvan die eerste setsel en naamwoord eintlik vas is. In der waarheid is die hele konstruksie vas, en kan ʼn mens nie werklik ʼn ander woord tussenin plaas nie, daarom beskou ons die hele konstruksie as ʼn woordsoort.

Voorbeelde van sulke multiwoordvoorsetsels is:

  • Wil enigiemand nog iets sê met betrekking tot hierdie saak?
  • Jy kan nie mense op grond van jou eie vooroordele verwerp nie.
  • Ek wil in aansluiting by Chris sê dat ek ontevrede is.
  • U kan die program met behulp van die kode ontsluit.
  • Ons hou die ete ten bate van die kinderhuis.
  • Die koor staan onder leiding van Alfa de Klerk.

Lees meer oor multiwoordvoorsetsels in die algemene Afrikaanse grammatika, ook gratis toeganklik via ons webblad.

Moontlike verwarring

Omdat setsels ruimtelike verhoudings aandui, kan hulle moontlik met bywoorde verwar word. Kyk byvoorbeeld na die volgende sinne:

  • Ek kan sommer sien jy is ʼn moelikheidmaker, kom sit hier voor. (bywoord)
    Sy staan elke oggend ure voor die spieël. (setsel)

Die groot onderskeid tussen die twee is dat ʼn bywoord uit ʼn sin weggelaat kan word en steeds ʼn volledige, grammatikale sin kan oplewer. Die betekenis verander wel, maar die sin kan taalkundig net so gebruik word:

  • Ek kan sommer sien jy is ʼn moelikheidmaker, kom sit hier.

Daarteenoor is ʼn sin waaruit ʼn voorsetsel weggelaat word, ongrammatikaal:

  • *Sy staan elke oggend ure die spieël.

Dis op grond van hierdie eienskap dat ons die woord toe soos in die voorbeeld as ʼn setsel klassifiseer en nie ʼn bywoord nie:

  • Wanneer kom jy huis toe?
  • *Wanneer kom jy huis?

Indien jy nog vrae oor setsels of enige ander woordsoort het, gaan raadpleeg gerus die Afrikaanse skoolgrammatika in Taalonderrigportaal, of stuur vir ons ʼn e-pos na Hierdie e-posadres word van Spambotte beskerm. Jy moet JavaScript ontsper om dit te lees.. Ons help graag.

VivA-groete

Sophia

Lees 2773 tye Laaste modifikasie op Donderdag, 20 Mei 2021 10:16

Opmerking(s)

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.


NUUSARGIEF

FACEBOOK