VIVA SE BLOGS
Soekresultate vir: September 2017

Die woorde wat niks nie én alles beteken


Saterdag, 30 September 2017 04:42

Donald Trump se taalonvermoë is nou reeds legendaries.

Sy “covfefe” het vinniger versprei as ʼn slegte hoes in ʼn skoolkoshuis. Binne 24 uur ná sy berugte twiet het ʼn definisie reeds in die informele Urban Dictionary verskyn:

covfefe (n.) When you want to say "coverage" but your hands are too fat and small to hit all the letters on your keyboard. "Despite the constant negative press covfefe" – Donald Trump (2017)

Maar eintlik beteken “covfefe” letterlik ‘covfefe’: dis ʼn woord wat niks nie en alles gelyktydig beteken – die überwoord.

Armoede se 'arm' het lang geskiedenis


Maandag, 25 September 2017 06:41

Vra Isa Marx via e-pos: “Waarom skryf ons “lankmoedig” en “blymoedig”, maar “armoedig” en nie “*armmoedig” nie? Dit lyk eenvoudig, maar het my goed aan die dink gesit.”

Die geval “armoedig” en sy basisvorm “armoede” is (vir bleeksielakademici soos ekke) gewoon vreugdeskos om dae lank serebrale rittels van te kry ... #siestog

“Armoede” is ʼn baie ou woord in die Germaanse tale en kom steeds voor in Nederlands (armoede; ook armoe, maar dan met ʼn ander betekenis), Duits (Armut), Sweeds, Noors en Deens (al drie armod), Jiddisj (אָרעמקייַט, oftewel oremkayt) en Fries (earmoed).

Intensiewe vorme, Noag en die kanon


Donderdag, 21 September 2017 13:47

 

Een van die gereeldste (en lastigste) navrae wat ek kry, is oor intensiewe vorme. Versamelname, vergelykings en intensiewe vorme is groot griewe, vir onderwysers, vir leerders, en vir hulle ouers wat moet help huiswerk doen, want dié goed het in die taal versteen geraak en die jonger geslag moet hierdie gesteentes in hulle sakke dra ingeval hulle dit sou nodig kry. En soms beland daar 'n vraag in die toets of die eksamen waarop daar nie 'n antwoord uit 'n agtersak te haal is nie, want die vraagsteller het iets uit sy/haar duim gesuig eerder as om staat te maak op die lys relikwieë agter in die handboek.

 Noag se dronkenskap, deur Tissot

Wat ek vandag wil kom loop staan vertel


Dinsdag, 19 September 2017 19:06

In Neerlandistiek.nl skryf Marc van Oostendorp vanoggend, onder meer, oor Nederlandse sinne soos die volgende:

Hij zit zich vreselijk op te winden.
(Hy sit hom vreeslik en opwen.)

Ik zit me al weken te vervelen op Vlieland.
(Ek sit my al weke op Vlieland en verveel.)

Wat is die vernaamste verskil tussen dié Nederlandse en Afrikaanse sinne?

Staan vas vir lang woorde


Dinsdag, 19 September 2017 06:37

Sug ʼn resensent by my: “Die subredakteurs is leesbaarheidskoppeltekenbehep,” toe ek hom vra waarom hy “verskroeide-aarde-beleid” (met koppeltekens) in plaas van die meer korrekte “verskroeideaardebeleid” geskryf het.

Die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) probeer om so ver moontlik vir gebruikers vaste reëls te gee om in skryfwerk toe te pas. Variasie en uitsonderings is egter deel van enige taal, en daarom word hoofstuk 17 in die AWS gewy aan wisselvorme: “doktore” is korrek naas “doktors”; beide “aangehegte” en “aangehegde” is korrek; en so meer. Op ander plekke in die AWS word wisseling ook eksplisiet vermeld, soos byvoorbeeld dat “Mbombela Stadion”, “Mbombela-Stadion”, “Mbombela-stadion” en “Mbombelastadion” almal korrek is.

Dis juis die koppelteken wat dikwels tot variasie in die skryfwyse lei. In wese beteken die koppelteken dat twee woord(dele) vas aan mekaar gekoppel word: daar is geen betekenisverskil tussen “Mbombela-stadion” en “Mbombelastadion” nie.

Meisies waai toe al die tyd hul 'pompons'


Saterdag, 16 September 2017 08:41

Stormloop die egpaar Johan en Nellie de Beer my onlangs by ʼn bekendstellingsgeleentheid van die nuwe Afrikaanse woordelys en spelreëls: “Is daar ʼn fout by pom-pom en pompon in die AWS?”

Pompon?” vra ek beterweterig. “Dis tog nie ʼn woord nie?”

“Kyk maar,” hou hulle vol, “daar op bladsy 460.”

Ek voel soos ʼn pampoen, want, jou wrintiewaar, daar staan geskrywe:

pom-pom (soort kanon), -s

pompon (blom; klossie), -s

So 'n dag of wat gelede vra 'n gebruiker op 'n openbare taalforum wat die vertaling vir die Amerikaanse term "touchdown" is. Ek sien die vraag en ek sit en wag ... En sowaar, daar kom die antwoord: 'n drie. Ek wil my oë rol, want hoe kan 'n ding wat in Amerikaanse boelieballet ses punte werd is sommer in 'n Afrikaanse teks 'n drie word? Dis mos nou heiligskennis om so met rugbyterme te ketter. Ou Dok Craven sal mos in sy graf omdraai.

Die gesprek wat daarop volg, is wel interessant, en die besluit is uiteindelik dat die ding sy Amerikaanse naam moet behou, want dit help nie 'n mens probeer die term vertaal nie – dis in 'n sport en kultuur ingebed wat net nie in Afrikaans bekend of vertaalbaar is nie. "Kulturele merkers" noem vertaalkundiges sulke terme – woorde wat nie net betekenis dra nie, maar 'n hele kultuur saam met hulle sleep. En insinuasie en ironie en emotiewe gewig en allerhande ander gure en ongure belasting het waarop 'n mens bedag moet wees voordat jy sommer net 'n vertaalekwivalent wil uitruk.

Puberfoendies van die Taal, wys julle staal!


Saterdag, 09 September 2017 05:10

Daar hang ʼn swanger spellinglug in die skole. Dis daardie tyd van die jaar wat al wat ʼn landswye spellingkompetisie einde se kant toe staan.

Die twee bekendste kompetisies is die Sanlam WOW-spelkompetisie en die ATKV se Spelathon. En nou is daar nóg ʼn geleentheid vir die jong taalfoendies om te wys dat dit ook finansieel lonend kan wees om iets van taal te weet.

Die nuwe seisoen van kykNET se taalspelprogram, Op die Spel, gaan slegs hoërskooldeelnemers hê. In die vorige seisoen het woelwaters gewys het dat hulle al te goed weet waar Dawid die wortels gegrawe het. Toe laat weet kykNET se mandataris: Maak ʼn nuwe reeks met slegs kinders!

Die juffrou wil 'n antwoord hê


Donderdag, 07 September 2017 13:22

Trefwoorde: versamelnaamwoord; naamwoord; woordsoorte

Breek jy ʼn been op die verhoog in Afrikaans?


Dinsdag, 05 September 2017 10:29

Vra iemand op Facebook: “Weet iemand van ʼn lekker Afrikaanse ekwivalent vir ‘break a leg’?”

In die teaterwêreld – of dit nou drama, ballet of opera is – is daar wêreldwyd ʼn tradisie dat jy nooit ʼn akteur of sanger goeie wense voor ʼn vertoning mag toewens nie. Dit is ʼn yslike taboe om vir Bobby van Jaarsveld “Sterkte!” te skree, terwyl jy jou onderklere op die verhoog gooi. Moenie dit doen nie.

Die Engelse “break a leg” se herkoms is volledig onbekend, hoewel daar genoeg teorieë is om ʼn hele boek oor te skryf.