Items per datum gefilter: September 2018

Vele tale speel dalk in op 'baie'

Saterdag 29 September 2018 08:46

Uit meer as 910 000 unieke woorde in die Taalkommissie se ~50-miljoenwoordkorpus, lê die woord baie op die 61e plek. Om dit konkreet te maak: As baie aan die Comradesmaraton moes deelneem, sou hy om ʼn tweede plek in die resies meeding. Lekker vinnig, dus.

Soos talle Comradesatlete ook buitelanders is, so word ook dikwels veronderstel dat baie deel is van Afrikaanse se sogenaamde uitheemse stratum. Om kort pad te neem: Dié teorie sê dat baie uit die Maleise woord banyak (oftewel banjak) wat “baie” beteken, ontstaan het. Om van banyak tot by baie te kom, moet jy net die [n] in die middel en die [k] aan die einde laat val. Finish en klaar, ons hoef nie verder te soek nie.

Die jaarbladjuffrouens bel VivA se foon warm. Die medaljes is gedek in die blog Watter soort blink is jou medalje?, maar hoe gemaak met die sportspanne waarin die beste spelers speel? Is dit eerste span of eerstespan? En wat maak ʼn mens met daardie span as jy nou wil aandui dat dit rugbyspelers is wat daarin speel? Is dit eersterugbyspan, eerste- rugbyspan of eerste rugbyspan? Hoe gemaak met sewespan/sewesspan? En dan kom die onder ook nog by. Waarvandaan sal ons hulp tog kom in dié samestellingspellingdoolhof?

“Sneupe vol sneus”

Donderdag 20 September 2018 21:22

 

hennepUit “bhang”, die Indiese naam vir Cannabis sativa (volgens Facebook ook “omkyktwak”) het die Konstitusionele Hof dié week vir bostrekkers die benoudheid gehaal.

Met sy kenmerkende regop stingel en uitwaaierende tandjiesblare is dié eenjaarkruid die bekendste soort van ’n plantgeslag inheems in die gematigde streke van Asië. Wanneer sy blare, blomme en takkies gedroog en gerook, gekou, of in wateraftreksels gedrink word, kan oormatige gebruik lei tot verslawing: cannabismus, of kannabisme.

Voor Jan van Riebeeck in die Kaap voet aan wal gesit het, was dié kruid van Portugese seevaarders by die Khoi-Khoin al as “(mak)dagga” bekend. Dit het hulle aan hul eie “daXa-b”, “wildedagga”, herinner.

Het jy mudita, of moet jy manja vir jou merak?

Donderdag 20 September 2018 15:51

Kry vandag van VivA-gebruiker Chantél Vervalle ʼn interessante navraag: Het ons ʼn woord, ʼn enkele woord, in Afrikaans wat dieselfde beteken as mudita? Gelukkig stuur sy die definisie saam, want ek het geen idee wat dit beteken nie.

'n Trap vir 'n sprokie

Vrydag 14 September 2018 08:04

Ek sit hierdie week in ʼn terminologiewerkwinkel wat ons saam met die Departement Kuns en Kultuur onderneem, waar ons deur ʼn lys konstruksie- en ingenieursterme werk om Afrikaanse ekwivalente te kry en/of te maak, indien nodig. Dis rugbreekwerk – en ʼn liefdesdiens. Niemand het nog ooit uit vakterminologie maak ryk geword nie, en die enigste betaling wat ons vir die dae se geredekawel en gedink kry, is ʼn bord kos en ʼn kopseer.

Uitsterf van die kommas ná aanhef, groet

Vrydag 14 September 2018 05:26

 

 
 Die 1972-SAL-brief

Teen dié tyd het algar seker al op sosmed die 1972-brief van die Suid-Afrikaanse Lugdiens gesien waarin ʼn waardin deur die assistenthoofbestuurder aangespreek word, opdat sy asseblief vir ons 1,1 kg moet afskud voor die volgende inweegsessie, baie dankie en groetnis die uwe.

In my eie plasing op Facebook kies ek om tong-in-die-kies te fokus op die feit dat daar ná die aanhef (“Geagte mejuffrou,”) en die groet (“Die uwe,”) kommas gebruik is – ʼn praktyk wat om die een of ander misterieuse rede in Afrikaans uitgesterf het.

Wanneer het dit gebeur? Facebookkollega Ilna Stander hipotetiseer dat dit dalk in die 1974-kurrikulum vir die destydse standerd 8’s ingevoer is, want die matrieks van 1976 (so lyk dit vir ons) was die eerstes wat die formele brief in die sogenaamde blokformaat en sonder ʼn komma moes skryf.

Die baie groot raaisel (vir my) omtrent baie

Donderdag 13 September 2018 00:19

Deur G. (Ollie) Olwagen

Sou ’n hoëfrekwensiewoord soos baie nie veel eerder uit ’n Dietse oord in die oorwegend Dietse kern van Afrikaans ingekom het nie, eerder as uit die Ooste om die Hollandse seer en veel uit ons taal te “verdryf”? Só vra die skrywer van hierdie blog, ’n joernalis wat baie graag die mening van kenners wil hoor – trouens, van elkeen wat meen dat hy of sy ’n kundige bydrae hieroor te lewer het . . . 

Wielewaal

Woensdag 12 September 2018 14:11

Deur Pieter Bosman

Foto: WikipediaEnige boek wat die oorsprong van woorde bespreek, waarsku teen sogenaamde “volksetimologie” – dit is waar mense (leke sowel as kenners) die oorsprong van ’n woord verklaar deur na ooglopende ooreenkomste tussen woorde te verwys.

By wielewaal is die begeerte groot om in dié slagyster te trap. Elke Afrikaanssprekende kind ken die kleuterrympie waarin die woord wieliewalie voorkom, ’n vervorming van die Nederlandse woord wielewaai, wat beteken ‘om in die rondte te draai’.

Awendrood, môre water in die sloot

Vrydag 07 September 2018 09:31

wolke’n Rooi lug in die aand, wanneer die son ondergaan; dit is soms ’n teken dat dit die volgende dag gaan reën. So het die ou mense geglo.

Vir mense wat na aan die natuur leef, dui verskeie dinge aan dat reën naby is. Natuurkinders weet watter winde reënbringers is. Die stand van die sekelmaan, byvoorbeeld, skuins met die onderste punt effens ingetrek, is volgens volksgeloof ’n aanduiding dat dit binnekort gaan reën: “Die maan gooi uit,” word gesê. As die reënpaddas kwaak, as die donderpadda – blaasop, janblom – sy geluid laat hoor, is onweer aan die kom. Vir baie is die kraanvoël ’n simbool van naderende reën. Party mense glo wanneer die petira, die hamerkop, roep of saam met ander van sy soort in ’n groep vlieg, daar groot reën aankom.

Die toppunt van top: vas of los?

Donderdag 06 September 2018 15:37

Een van die samestellings in Afrikaans wat gebruikers groot hoofbrekens besorg, is die een met top waar dit beste beteken. Is dit nou los, vas of met ʼn koppelteken? Vas! Maar hoekom dan? Beste is dan los, hoekom is top vas?

Bladsy 1 van 2

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK