Items per datum gefilter: April 2019

Pase, Pasga, hase en bolletjies

Sondag 21 April 2019 17:10

PaseOor die oorsprong van die feesdae, die Joodse feesmaaltyd, die mite van die paashaas, die storie van paaseiers, en die geskiedenis van en bygelowe oor paasbolletjies.

Die pynlike passief

Donderdag 18 April 2019 11:46

As daar nou ʼn manier is om ʼn skoolkind maagpyn te gee, ʼn onderwyser lus te maak vir drank en ʼn subredakteur na ʼn rooi pen te laat gryp, is dit as ʼn mens die aktief-passief-kwessie ophaal. (Ja, "aktief en passief" is korrek vir "bedrywende en lydende vorm". In Nederlands is dit die "actief en passief" en in Duits die "Activ und Passiv". Ander Germaanse tale gebruik dus deurlopend ook die Romaanse name vir die taalbousels.) Dié kouekoors is eintlik gans onnodig, want so ingewikkeld is dit ook nie. Daar is eintlik net twee belangrike goed om te onthou by die omskakeling van die aktiewe sin na ʼn passiewe konstruksie: 1) Die passief word spesifiek gebruik om van die onderwerp ontslae te raak, en 2) in die verlede tyd word die passiefhulpwerkwoord is oorwegend gebruik, nie was nie.

WATredOp Woensdagmiddag 17 April 2019, in die Sasol-kunsmuseum op Stellenbosch, is Deel 15 van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (die WAT) bekend gestel, die tweede deel van die letter S (wat uiteindelik uit drie dele sal bestaan), van skool tot by Sri Lanka (724 bladsye, plus 22 inleidende bladsye).

S tot by skooi het op 29 Oktober 2013 verskyn. Aan die nuutste deel van die WAT het die sewe redaksielede en hul medewerkers dus vyf jaar gewerk.

Klink vyf jaar lank? Onthou dan ’n bietjie dat Afrikaans in al sy verskyningsvorme in die WAT neerslag vind. Reeds van 1926 af word daar aan dié omvattende woordeboek geskryf – tot die laat jare tagtig van die vorige eeu met die hand op kaartjies en op tikmasjiene!

WATstel

 “Suid-Afrika behoort sy kulturele erfenis te verwyder om nasiebou te bevorder.”

Dis weer daai tyd van die jaar: ATKV-debatskompetisietyd. Dan loop my en my kollegas se e-pos-inmandjies  oor. Soos hierdie week: “Oom, oom! Interpreteer vir my die woord ‘behoort’ [en die res van die woorde in die onderwerp]. Asseblief en dankie, oom!” #EkLuisterByDieRadio

So graag soos wat ʼn mens wil help, so word dit ʼn onbegonne taak om vir elke debatsbloedjie ʼn omvattende en unieke antwoord te gee. Nee, ons probeer hulle liewer bemagtig, sodat hulle sélf die woorde kan interpreteer. Die ATKV is immers duidelik in hulle instruksies: “Doen so wyd as moontlik navorsing.”

11 stappe om ʼn woord te verstaan

Donderdag 11 April 2019 18:54

Taalgebruikers – en veral ook deelnemers aan debatskompetisies – trap dikwels my en my kollegas se e-poskosyne deur om te vra: “Hoe moet ek woord X interpreteer?” Juig al wat leef, want ons wêreld kan daarby baat as meer mense net ʼn bietjie woordnavorsing doen oor wat hulle eintlik besig is om te sê.

Maar so graag soos wat ons wil help, so ʼn onbegonne taak is dit om vir elke navraer ʼn omvattende en unieke antwoord te gee. Om taalgebruikers, leketaalkundiges en slaapkamerwoordeboekmakers te bemagtig om self hand aan die ploeg te slaan, het ek 11 stappe geïdentifiseer wat gebruik kan word in woordnavorsing. Ek verdeel die stappe in twee groepe: Die eerste klomp is vir 'n basissoektog; die laaste klomp is opsioneel en vir meer gevorderde soektogte.

As die skoen pas ...

Vrydag 05 April 2019 11:31

skoeneEk wou my net uit die voete maak, toe beland ek tussen die skoene.

Dagskoene, aandskoene, skerppuntskoene, stompneusskoene, hoëhakskoene, plathakskoene, knypskoene, kraakskoene, om van al die stewels en sandale nie te praat nie. Wat nog van babers en doodskiste, douskeppers, florsies, kalkoesies, kaparrangs ...

Kyk, die WAT ken sy skoeisel.

Ek kry gereeld van onderwysers vir die Grondslagfase ʼn versoek om raad hoe hulle aan hulle leerders kan verduidelik waarom ons ʼn woord soos brood met ʼn slot-d spel as ons dit eintlik met ʼn slot-[t] uitspreek. (Daardie blokhakies dui aan dat dit ʼn fonetiese voorstelling van die klank is.) En klokslag is die argument: Ons is dan veronderstel om te skryf soos ons praat; hoekom kan ons dan nie broot skryf, net soos wat ons groot skryf nie?

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK