profile pic

Gelukkig is Max nog 'n 'liberol' in woord, daad

Vrydag 23 November 2018 Geplaas deur Gerhard van Huyssteen

SNELLERWAARSKUWING: Hierdie rubriek bevat woorde wat hipersensitiewe gebruikers vuil kan laat voel. Indien taalkundige aspekte van kru woorde of sterretjies in die plekke van vokale jou ontstel, moenie verder lees nie! (Ma, klik nóú weg!)

In ʼn twiet op 15 November deser verskel Max du Preez een of ander kêrel met ʼn “Jou armsalige p**p*l.”Max du Preez se twiet

Die Taalkommissie sit dadelik op aandag, rooi penne in die hand: Is dit p**p*l (soos Max dit skrywe), of moet dit p**ph*l wees, soos wat dit pront in die WAT en HAT opgeteken staan?

LEES VERDER
profile pic

Direkte en indirekte rede: ’n gedwaal in die duister

Donderdag 22 November 2018 Geplaas deur Sophia Kapp

As daar nou een onderwerp is waarmee daar in Afrikaansonderrig kleigetrap word, is dit die direkte en indirekte rede. Die redes daarvoor is veelvuldig én veelvoudig, maar die oerdwaling het gekom, vermoed ek, by die behoefte om “maklike” reëls te skep waarmee kinders “maklik” onderrig en “maklik” geassesseer kan word. Intussen het hierdie “maklike” reëls so ver van die werklikheid verwyder geraak dat ’n hele geslag taalgebruikers glo hulle kan die taal van hulle harte en monde en sinne nie beheers nie. Dit maak van hulle vreemdelinge in hulle moedertaal, en ons verloor nie net hulle belangstelling nie, ons verloor hulle entoesiasme en hulle passie vir die taal.

 

Maar goed, kom ons begin by die begin: Waarom moet leerders leer hoe direkte en indirekte rede werk? Omdat sekere tekste en kontekste van die skrywer vereis om ’n spreker se woorde oor te vertel of te rapporteer. (In Engels is “reported speech” ’n sinoniem vir “indirect speech”.) Direkte rede word byvoorbeeld by uitstek in fiksietekste gebruik. In tekste soos koerantberigte, rubrieke, notules en verslae raak aanhalings van iemand se direkte woorde al hoe minder bruikbaar. Wat meer is, selfs in fiksietekste is daar soms geleenthede waar die verteller vir die leser vertel wat ’n karakter gesê het. Die probleem is net: Die aard van die indirekte rede verskil na gelang van die teks, en dis hier waar die skoolreëls leerders liederlik in die steek laat.

LEES VERDER
profile pic

Dikstertmerries en feite soos koeie

Vrydag 16 November 2018 Geplaas deur Jana Luther

perdDie vertakking van die taalwetenskap wat die oorsprong van woorde naspeur, hul eerste, oudste, betekenisse en verdere ontwikkeling, word die etimologie genoem. Wonder jy oor die herkoms van ’n Afrikaanse woord? Soek dan in die EWA, die WAT se Etimologiewoordeboek van Afrikaans, of in die groot Nederlandse etymologiebank.nl.

Teenoor dié spesialiswetenskap wat etimologiese speurvernuf vereis, staan die volksetimologie van Jan en alleman; gewone mense wie se tonge, in die verlede dalk meer dikwels as vandag, oor vreemde woorde gestruikel het: nuwe name vir nuwe dinge; goeters van elders; woorde uit ander tale; wetenskapsterme; vaktaal. Spontaan en heeltemal onwetenskaplik het ons voorouers tongknopers dikwels by hulle eie taal, hul eie variëteit, hul eie, unieke praatmaniere aangepas.

LEES VERDER
profile pic

Tweedetaaltoffies

Woensdag 14 November 2018 Geplaas deur Sophia Kapp

Dis vir enigeen moeilik om kop te hou met ʼn tweede (of derde of vierde of ...) taal. Leerders wat Afrikaans Eerste of Tweede Addisionele Taal moet bemeester, val dikwels vas met woorde wat baie na aan mekaar lê en moeilik vertaal. Moedertaalsprekers weet instinktief wanneer om die een te gebruik en wanneer die ander reg is, maar die oomblik as ʼn mens die onderskeid tussen die twee moet verduidelik, besef jy waarom hulle sukkel – die betekenis is soms so verstrengel en die onderskeid so fyn dat dit werklik kophou kos om die verskillende gebruikstoepassings duidelik te maak.

LEES VERDER
profile pic

Aasvoëls

Sondag 11 November 2018 Geplaas deur VivA-redaksie

Deur Pieter Bosman

aasvoëlHeelwat voëlname is beskrywend van die voël se voorkoms of gedrag. Dink aan oranjeborsboslaksmankwikstert, bronsvlerkdrawwertjie, bontkiewiet, ensovoorts – almal name wat amper “vanselfsprekend”, hoewel ietwat verbeeldingloos, is. Aasvoëls se naam val in hierdie groep. Hulle vreet “aas”; met ander woorde, iets wat reeds dood is. Taalkenners is onseker of die woord aasvoël ’n Afrikaanse skepping is, aangesien dit onbekend in Nederlands is (die woord gier word gebruik), tog bestaan die woord Aasvogel wel in Duits. Hoogdrawende Afrikaanssprekers gebruik ook “gier”.

LEES VERDER

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK