profile pic

The bullet is through the church ...

Maandag 05 September 2016 Geplaas deur Gerhard van Huyssteen

Vertel Frances Jacobs van ʼn kwasiverkiwi’de ekspat wat in 'n bestuursposisie by 'n groot maatskappy in Nieu-Seeland werk, maar wat nog nie sy aktiewe Afrikaanse idioomskat na behore kon angliseer nie. In ʼn belangrike strategiesebeplanningsvergadering het hy hulle byvoorbeeld al stom gehad toe hy gesê het: “Sorry, but the bullet is through the church,” of later die oggend: “Our plans fell through the carpet”.

Selwers is ek ʼn boorling van die Vrystaat en ʼn diep-Noordwes-telg: My wortels skiet nie diep genoeg om Engels volkome my eie te maak nie – daarmee het ek vrede gemaak. Ek het Engels III aan die Universiteit van Pretoria op my nerwe deurgeskuur. Hardwerkend en gewillig het ek weekliks ekstra opdragte ingelewer by die formidabele Mrs Betty Hugo (uitgespreek as “Joeghou”, hoewel gerugte die ronde gedoen het dat sy eintlik “tannie Bettie Hugo” is). Op ʼn dag, in ʼn volgepakte lesingsaal, het sy haarself in die middel van haar sin onderbreek en oor haar bril na my geloer: “Oh, and by the way, Mr Van Huyssteen, please come and remove your verbal regurgitations from my door!”

Toe het ek al geweet the bullet is through the church.

Nou die dag betrap ek my dat ek iemand oor die telefoon versoek: “Please be here stiptly at ten o’clock.” Gelukkig antwoord sy rap: “Sure, I hope I don’t get the wind from front”. Die afspraak het naatloos verloop.

Ek het nooit geweet dat “to hang on someone’s lips” befronsenswaardige Engels is nie, en ek moes voor my Engelse vriend Rob se troue uitvind dat ek nie gevra is as die “ceremony master” nie. Ek was teleurgesteld, maar het probeer verstaan.

Persoonlik dink ek dat ek wel Engels enigsins verruim met my morfologiese kennis. As hulle “piglets” kan hê, waarom dan nie ook “doglets” en “catlets” nie? Ek vind dit ʼn verryking van die Britse Ryk. #yourwelcome

Die onderskeid tussen “diary” en “dairy” ontgaan my steeds, soos ook die onderskeid tussen “dessert” en “desert”. Daar is ʼn taktiel interessante onderskeid tussen iemand wie se mond soos ʼn “desert” of soos ʼn “dessert” voel/smaak.

Ek bevind my darem in goeie geselskap, want selfs Google Translate en Kie struikel soms oor die taalverskilnuanses wat slegs ʼn ervare vertaler kan bemeester. ʼn Ene mnr. Vermaak is in Engels “Sir Entertainment” hernoem, en in die begin dae van Google Translate het “ek kuier in Amsterdam” misterieus “I visited London” geword. Iemand wou “quid pro quo” uit Latyn na Engels vertaal en kry toe as resultaat “what happens in Vegas ...” Onlangs nog is die innemende knaagpokémon, Pikachu, vertaal as “Batman”. Power up, girlfriend!

Ten minste het ek in my universiteitsdae íéts oor Engels by professor Peter Titlestad geleer: “strawberries” word uitgespreek as “strowbries” (met ronde, sagte r’e). Ek lig dus telkens ʼn meewarige wenkbrou as my plaaslike Portugese groenteboer nie verstaan as ek vra vir “strowbries” nie. Ek weet mos beter ...

Beeld logo

 

Hierdie rubriek het oorspronklik in Beeld van 03 September 2016 verskyn.

 

LEES VERDER
profile pic

Pos by die WAT

Maandag 23 Mei 2016 Geplaas deur Sophia Kapp

Neem asseblief kennis van hierdie pos by die WAT vir 'n ervare leksikograaf. Meer inligting in die dokument self.

LEES VERDER
profile pic

'n Taalkundige Perspektief

Dinsdag 17 Mei 2016 Geplaas deur Sophia Kapp

Daar is die afgelope tyd heelwat geskryf oor Afrikaans, die plek van die taal, die funksie van die taal en die toekoms van die taal. Vir ons, wat ons brood en botter daarmee verdien, is die gesprek nie bloot van akademiese of filosofiese belang nie. Elke insnyding, elke aanval daarop, elke poging om hom van sy funksies te stroop, is 'n daadwerklike bedreiging vir ons oorlewing.

Hoewel VivA nie in taalpolitiek as sodanig betrokke is of wil raak nie, is ons as individue nie onbewus van die implikasies van al dié verwikkelinge nie. Dit is dus goed om kennis te neem van kundiges wat wel oor die saak besin, en op 'n nugter en begronde manier daaroor redeneer.

Daarom hierdie skakel na Emeritusprofessor Willem J. Botha se blogblad 'n Taalkundige Perspektief, waar hierdie sake aangeroer word. Daar is 'n skakel heel onder aan die blad (http://vanuitdietaalkunde.blogspot.co.za/2016/04/afrikaansontmagtiging-en-moraliteit.html#comment-form) waar 'n mens kommentaar op die skryfsels kan lewer.

LEES VERDER
profile pic

Terreur

Woensdag 23 Maart 2016 Geplaas deur Sophia Kapp

Volgens die Etimologiewoordeboek van Afrikaans het ons die woord “terreur” uit Nederlands geërf. Die Nederlanders het die woord en die konsep by die Franse gekry, toe daar van 1793 tot 1794 ʼn skrikbewind in dié land gevoer is om almal uit te wis wat moontlik ʼn vyand van die rewolusie kon wees, en almal stil te maak wat moontlik iets kon sê wat dit laat klink asof rewolusie nie ʼn goeie idee is nie. Die Franse het die woord uit Latyn gekry: “terrere”, wat beteken om te “laat bewe”. Ons sien duidelik ook die verband met die Engelse “terror”, wat ekstreme vrees aandui.

Volgens die HAT (sesde uitgawe) is terrorisme “skrikaanjaging/intimidasie deur dade van geweld”. Vir ons wat getuies was van die aanvalle op pendeltreine in Moembaai, ʼn woonbuurt in Beiroet, ʼn Russiese passasiersvliegtuig, ʼn treinstasie in Ankara, ʼn universiteitskampus in Kenia, ʼn museum in Tunisië, ʼn sportstadion in Parys, moltreine in Londen, ʼn skool in Pakistan, kleuters in Beslan, vakansiegangers in Bali en kantoorwerkers in Manhattan, is dit nie nuut nie. Ons weet hoe dit lyk en ons weet wat dit doen. En dis nie meer ver nie, en ons is nie meer onbetrokke nie. In ons migrerende, krimpende wêreld ken ons almal iemand wat moontlik direk deur die aanvalle geraak is. Dis hoe nou ons betrokke is.

Ek het nie raad vir ons wat geskrik het nie; en het nie raad vir ʼn wêreld wat so funksioneer nie. Ek het nie raad gehad vir ʼn bestel waar twee moondhede slote in ʼn moddernat mielieland grawe en maande lank oor en weer op mekaar skiet totdat een óf moedeloos óf bankrot raak nie. Ek het ook nie raad vir mense wat soos boorwurms en termiete ʼn samelewing ondergrawe en aanvalle op huisvrouens in ʼn mark en kinders loods nie.

Ek verstaan dit nie en ek wil dit nie verstaan nie. Maar ek weet wel hoekom dit gebeur. Nie oor ʼn beginsel of ʼn geloof of ʼn opvatting of ʼn lewenswyse nie, dis seker. Dit gaan oor mag. Oor hebsug en gierigheid. Oor baasskap. Oor wie die reg het om voor te skryf en room te skep. Oor toegang tot hulpbronne, oor die instandhouding of uitbou of afdwing van ʼn bestel waardeur die terroris oor slagoffers beheer kry.

En dit sien ek elke dag, nie net op die nuus waar noodpersoneel tussen wrakstukke en rook skarrel om stukkende mense weer aanmekaar gelap te kry nie, maar op Facebook, op Twitter, in ons eie parlement, in skole, in sportliggame, in korporatiewe vergaderings, waar mense sonder om te dink mekaar sal verwoes. Nie alle terroriste dra balaklawas nie.

My hart is vandag seer vir die Belge, want dis hulle wat hierdie keer moet optel en skoonmaak ná die verwoesting. Dis hulle wat hulle kinders moet troos en gerusstel terwyl hulle weet die wêreld is nie veilig nie. Maar my hart is eintlik seer vir elkeen van ons, wat in ʼn wêreld moet leef waar ons uitgelewer is aan boelies en swendelaars, aan narsissistiese beheervrate en gewetenlose uitbuiters, geweldenaars en afpersers, wat gryp en breek en verskeur en lekker kry as mense bloei. Mag ons iewers vandaan ʼn manier kry om mekaar te troos. Mag dit vir die slagoffers moontlik word om, met die hulp en ondersteuning van die stil meerderheid, te sê: genoeg. Ons gaan nie langer vir jou bewe nie.

LEES VERDER
profile pic

Beeldbiblioteek

Dinsdag 08 Maart 2016 Geplaas deur Sophia Kapp

’n Opwindende ontwikkeling in HAT Aanlyn- en Longman Online, Pearson se digitale woordeboekversamelings, is die verskillende nuwe oudiovisuele maniere waarop woordbetekenisse verklaar word.

As jy ʼn gereelde gebruiker van HAT Aanlyn is, het jy moontlik reeds die groeiende Beeldbiblioteek opgemerk (gaan loer gerus by U tot Z).

Wat is dit?

In papierwoordeboeke word die betekenisse van woorde gewoonlik slegs met woorde verduidelik – met behulp van ’n definisie en/of 'n vertaalekwivalent, met net hier en daar ’n eenvoudige illustrasie. Definisies word dikwels geskryf deur gebruik te maak van ’n beperkte definisiewoordeskat van ongeveer 2 500 woorde. Die veronderstelling is dat ’n beperkte woordeskat dit vir woordeboekgebruikers makliker maak om definisies te verstaan. Maar aan dié werkswyse is daar ook nadele verbonde: ’n Beperkte woordkeuse maak dit dikwels vir woordeboekmakers moeilik om fyner skakerings van betekenis te definieer.

’n Uitstaande kenmerk van die nuwe, elektroniese medium waardeur HAT- en Longman-woordeboeke sedert einde verlede jaar geraadpleeg kan word, is die multimodaliteit daarvan.

Vir die beskrywing van betekenis hou die nuwe Longman-HAT-portaal groot potensiaal in.

Hoe lyk dit?

In die lewende aanlyn woordeboek, bevry van die ruimte- en kostebeperkings van papier, kan HAT se redakteurs by omtrent elke trefwoord en betekenis wat hom daartoe leen, nou, intyds, as bykomende betekenisaanwyser, ’n foto of illustrasie voeg. Dikwels sommer ʼn hele paar. Die proses is reeds vlot aan die gang, en verskeie studies wys op die voordele daarvan.

In 1998 reeds het Hilary Nesie die doeltreffend van illustrasies ondersoek om die betekenisse van alledaagse huishoudelike voorwerpe oor te dra. Haar bevinding, toe reeds, was dat niemoedertaalsprekers wat op definisies en voorbeelde alleen moet staatmaak, dikwels selfs alledaagse voorwerpe nie korrek kan identifiseer nie. By die toevoeging van illustrasies tot die verbale verduideliking van betekenis vind sulke woordeboekgebruikers groot baat. 

A. Gumkowska (2008) toon aan dat leerders woordeskat wat deur illustrasies toegelig en ondersteun word, veel beter onthou. 

Beide Nesie en Gumkowska wys daarop dat die teenwoordigheid van foto's en ander illustrasiemateriaal tot die verwerwing van ʼn ruimer woordeskat bydra.

Deur sy stelselmatig groeiende foto- en illustrasieversameling, interessante videogrepe, klank- en animasiehulpmiddels bied HAT Aanlyn nou ’n nuwe ervaring: Woordeboekgebruikers, met inbegrip van onderwysers en leerders, word beter betrek, gehelp om woorde beter te verstaan, hul woordeskat uit te brei en addisionele kennis te verwerf.

Hoe klink dit?

Benewens die korrekte uitspraak van Engelse woorde en sinne (Afrikaanse uitspraakleiding kom mettertyd by), is daar (aan die Longman-kant) ook reeds ’n verskeidenheid nietaalkundige klanke bygevoeg. Werklike opnames van ʼn klok wat lui, ’n ghong wat slaan, ’n viool wat speel, ’n leeu wat brul, ’n uil wat roep ...  

Saam met die groeiende versameling foto’s, video’s en animasies dra ’n verskeidenheid oudiogrepe by www.hataanlyn.co.za verder tot verheldering van betekenis by. 

Verwysings

Gumkowska, A. 2008. The Role of Dictionary Illustrations in the Acquisition of Concrete Nouns by Primary School Learners and College Students of English. Ongepubliseerde BA-tesis. Szczecin: Collegium Baliticum

Nesie, Hilary. 1998. “Defining a Shoehorn: The Success of Learners’ Dictionary Entries for Concrete Nouns” In: Atkins, B.T.S. (red.). Using Dictionaries. Studies of Dictionary Use by Language Learners and Translators: 159-178. Lexicographica 88. Tübingen: Niemeyer

LEES VERDER

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK