profile pic

Vanwaar kom "poenankies" dan, Gehasi?

Vrydag 31 Augustus 2018 Geplaas deur Gerhard van Huyssteen

“Sê nou jy glo jy is dom, vet en lelik, dan sal jy nie ver in'ie lewe kom'ie, al dink anner mense ok jy's vreeslik poenankies.”

Só preek Zita vir haar sustertjie in Anzil Kulsen se 2006-debuutroman.

Poenankies beteken ‘oulik’ of ‘fraai’, ʼn lekker alternatief vir die slengwoord cute. Dis ʼn ou bekende woord in die suideliker en westeliker vorme van Afrikaans, maar het eintlik eers onlangs meer bekendheid in die res van die land begin geniet. In die 2017-uitgawe van die Afrikaanse woordelys en spelreëls word poenankies vir die eerste keer as Standaardafrikaans erken.

As jy ʼn oningewyde poenankies-gebruiker soos ekke is, is dit belangrik dat jy van ʼn paar taalkundige aspekte van die woord kennis neem.

LEES VERDER
profile pic

Pediunker, peddie, nellie en wulp

Dinsdag 28 Augustus 2018 Geplaas deur VivA-redaksie

Deur Pieter Bosman

pediunker (foto: Wikipedia)Binnelanders word dikwels deur name van seevoëls verwar. Dis waarskynlik omdat matrose nie op een plek gebonde is nie en hulle aan ander tale en kulture se benamings vir voëls (en visse) blootgestel word. 

Ek probeer om die oorsprong van die eienaardige naam pediunker te kry, en die beste wat ek kan vind, is dat dit sy oorsprong in Tristan da Cunha het – heel waarskynlik in die eerste helfte van die vorige eeu. Die naam peddie klink asof dit ’n afleiding van pediunker kan wees, maar dis my bespiegeling. Ongelukkig het geen Afrikaanse woordeboek die woord peddie opgeneem nie, dus is daar geen hulp van daardie rigting nie.

LEES VERDER
profile pic

Proe hoe soet ’n ghoukom smaak

Saterdag 25 Augustus 2018 Geplaas deur Jana Luther

“Laat jou verhemelte die woorde proe.” Dit sê T.T. Cloete? In “Verhemelte” in sy bundel Met die aarde praat (1992). En Job 12:11: “Moet die oor nie woorde toets soos die verhemelte kos proe nie?”

Daaraan dink ek vandag. Die Elektroniese WAT voor my oop. Die letter "g" van die CD-ROM-uitgawe. Gelok deur die WAT se woorde van die week: “ghoef”, “ghoeliegoen”, “ghoema”. 

Ek laat my dikwels deur die WAT verlei. Woorde van allerlei soorte het ek nodig soos kos. Vandag rol ek my tong om die suigklapklanke van Namakwaland.

 

LEES VERDER
profile pic

Wat's in 'n naam?

Vrydag 24 Augustus 2018 Geplaas deur Sophia Kapp

"What's in a name?" vra die stomme Juliet vir haar Romeo, en hef dan ʼn ellelange argument aan oor die redes waarom haar geliefde se naam nie hulle liefde sal beïnvloed nie – hy is dan nou so perfek, al is hy ʼn Montague. Goed, sy was jonk en verlief, en aan die einde van die drama weet ons presies wat alles in die naam gesteek het. Meer as wat Juliet gedink het, in elk geval.

Die meeste van ons dink so aan name – as iets wat ons aanwys en in gesinne, families en geslagsregisters kategoriseer. Ons dink nie eintlik aan name as iets wat betekenis inhou nie. En tog kan dit.

LEES VERDER
profile pic

Is vader Cloete eintlik maar net Vader Krismis?

Dinsdag 21 Augustus 2018 Geplaas deur VivA-redaksie

Deur G Ollie Olwagen       

Die rondte van vader Cloete doen. Ons ken mos almal die uitdrukking. Dit word gesê van iemand wat alle mense besoek wat hy wil of moet, sonder om enigiemand oor te slaan. Etimoloë probeer al dekades lank uitvind hoe hierdie uniek Afrikaanse idioom ontstaan het en wie die raaiselagtige "vader Cloete" dan nou eintlik was wat hom net so getrou op sy rondtes bewys het as Vader Krismis op syne.

Ek het self geglo dat 'n bekende idiomenavorser (reeds oorlede) destyds vir ons die finale antwoord gehad het. Hy het geskryf en dis hoe ek dit toe iewers opgeteken het: "Dit kom waarskynlik van die rondgaande hof se sittings wat in 1812 in Graaff-Reinet, Uitenhage en George gehou is en wat as die Swarte Ommegang bekend was. Pieter Laurens Cloete was een van die regters."

Maar toe moes ek onlangs weer iets oor "vader Cloete" vir 'n publikasie skryf – en kom af op ’n geskrif van wyle oudregter prof. Hennie Erasmus van Stellenbosch wat lyk of dit nie met die bogenoemde strook nie. Prof. Erasmus is egter ongelukkig ook reeds oorlede, in 2016, en ek kon hom dus nie invra oor die kwessie nie.

LEES VERDER

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK