profile pic

Die Cowboy

Woensdag 26 Augustus 2015 Geplaas deur Sophia Kapp

Sien in jou kop die prentjie. (Jy moet self die agtergrondmusiek verskaf. Dink mondfluitjie. Dalk kitaar. Klaend, met ʼn ondertoon van gedoemde desperaatheid.)

Die toneel begin buite. Wit, wit son; hittegolwe wat uit die drooggebakte aarde opslaan. Elke nou en dan roer die wind ʼn wolk rooi stof die ylblou lug in, waar dit ʼn paar keer dwarrel voordat dit weer lusteloos eenkant gaan lê. Die geel grasstingels roer stokkerig in die louwarm bries.

Die gebou is oud en van die begin af bedoel om funksioneel te wees – langwerpig met ʼn ry vensters aan weerskante, sementstoep aan die noordekant. As jy instap, is die hitte soos ʼn klap. Die dakwaaiers is aan, maar dit stuur net die hitte van die sinkdak af ondertoe. ʼn Brommer beur desperaat maar tevergeefs teen die oop ruit. Teen die muur is daar ʼn ry stoele, almal verskillend. Die mense wat op hulle sit, lyk soos vee by ʼn vendusie.
Die plek ruik na outydse ink en vorms en staatseep en moedeloosheid.

Ek gaan sit op die laaste oop stoel. Ek móét hier wees: ek moet ʼn afskrif van my ID laat waarmerk. Vandag. Ek het geen ander keuse as om te wag nie.

Die tannietjie in die gelapte Duitse sis is eerste klaar en sy staan op. En toe ek hom uit die hoek van my oog gewaar, weet ek sommer: hier kom moeilikheid.


Hy is lank, rankerig skraal, met kniekoppe wat aan mekaar wil-wil raak. Dis amper nie moontlik om te sien waar die kakiehemp se verrimpelde kraag ophou en waar die verrimpelde nekvelle begin nie. Maar die mond is op ʼn dun streep getrek.
“Ek wil in Afrikaans bedien word!” vuur hy die eerste salvo af.
Die polisiebeampte agter die toonbank maak beleef verskoning dat sy nie Afrikaans magtig is nie en vra of hy bereid is om oor te slaan na Engels.
“Nee. Gaan soek iemand wat met my in my taal kan praat!”
Sy moes hierdie scenario herken het, want sy staan dadelik op en stap na die stasiebevelvoerder se kantoor toe: ʼn hokkie so groot soos ʼn besemkas agter ʼn boekrak.
Hy kom saam met haar uit.
“Kan jý Afrikaans praat?” kom rondte twee.
“No, sir. I apologize for that. We are only able to assist you in English. It is not our first language either, so I admit that it is not ideal, but al least we will be able to go forward.”
“Ek wil in Afrikaans bedien word! Dit is my grondwetlike reg!”
“I know, sir. But the reality is that we do not have staff on duty who can speak Afrikaans. Would you be willing to help us by speaking English?”
Uiteindelik gee hy in, dikmond en sonder grasie, en gaan sit. Sy Engels is nie vlot nie, maar dis heeltemal goed genoeg om die verklaring in af te lê.

Ek kyk hom so en wonder of hy weet hoeveel skade hy die taal vandag aangedoen het. Al is dit net in my oë.

LEES VERDER
profile pic

Die keiser, en die kinders, is kaal

Woensdag 12 Augustus 2015 Geplaas deur Sophia Kapp

ʼn Vriendin kom kuier. Kleinkind, ʼn matrikulant aan ʼn baie duur en eksklusiewe privaat skool, stert saam. Sit by ons in die kombuis terwyl ons klets en ek rooisous in ʼn pot roer. Die gesprek trek in die rigting van die skool, soos wat dit maar gaan as daar ʼn tiener deelneem. Dis nog net id.

Ons gesels oor alles wat skoolgaan belangrik maak: kêrels, partytjies, drank, grimering, selfone, matriekafskeidrokke en diëte. En so hier en daar en tussenin so ʼn bietjie skoolwerk. Kleinkind vertel van Shakespeare se Macbeth, wat hulle voorgeskrewe werk is. Ek vertel van my formidabele Engels-proffie wat in my derde jaar op Bloemfontein, in ʼn saai lesinglokaal sonder enige dekor of kostuums of slim beligting, al die rolle in Hamlet op sy eie voor in die klas vertolk het en my vir ewig aan drama verslaaf gemaak het.

Vriendin sit net en luister. Sy het in die laat 1950’s iewers in die Verre-Noord-Transvaal gematrikuleer, waar Engels net so vreemd was as Latyn. Maar Shakespeare het hulle geshakespeare, want dit was goed vir die gees en die planeet is groter as ʼn mens se agterjaart. “Ons het Julius Ceasar in matriek gehad,” kom haar skugter bydrae tot ʼn gesprek wat haar reeds op die eerste draai afgesmyt het.
Daar is ʼn dodelike stilte. Die soort stilte wat jou laat asem ophou. Want jy weet: hier kom ʼn ding.

En dit is toe ook so. Kleinkind kyk op, die ene grootogige verwondering, en vra: “Oh, was he your English teacher?”

Die arme kind is helaas nie die enigste wat kaal in die strate ronddwaal nie. Ek het my verwonder aan my studente, die room van die oes, se gebrek aan kennis wanneer hulle vertaaloefeninge moes doen. Hulle weet alles van Kim Kardashian se katelkaskenades, maar hulle weet nie dat daar gister ʼn paar duisend mense iewers in ʼn geweldgeteisterde uithoek van die aarde uitgewis is nie. Hulle verstaan nie die omvang van tragedie of die impak daarvan op die mensdom nie. Hulle kan nie onthou dat die sluipmoord op ʼn onbekende Russiese aartshertog in ʼn strategies onbelangrike landjie die hele wêreld oornag in die hel gedompel het nie.

Die ergste van alles is dat hulle nie omgee dat hulle nie weet nie.

Hulle is nie nuuslesers nie. Hulle is ook nie nuuskierig nie. Die lewe bestaan vir hulle uit hulle klein kring kennisse op WhatsApp en die plaaslike winkelsentrum. Hulle verwerf grade in plaas van kennis. Hulle lewe uitkomsgerig in plaas van doelgerig. Hulle kan lees en skryf, maar hulle het niks om te sê nie.

Wie se skuld is dit dat ons kinders so skamel geklee die lewe instap? Die onderwysstelsel? TV? Sosiale media? Of is dit ons, wat hulle deur ons voorbeeld en versuime geleer het dat middelmatigheid goed genoeg is?

Dit is nie. Veral nie as jy met taal werk nie. Want dis nou die een professie waar jy nie jou gebrek aan behoorlike kleding kan verdoesel nie, al sê jy wát.

LEES VERDER
profile pic

RSG is VivA se mediavennoot

Maandag 20 Julie 2015 Geplaas deur Gerhard van Huyssteen

Die splinternuwe Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) is op 17 Julie amptelik tydens Tjailatyd op RSG bekend gestel. Tydens die onderhoud wat Amore Bekker met Gerhard van Huyssteen (uitvoerende direkteur van VivA) gevoer het, is die webblad geaktiveer en die mobiele toepassing bekend gestel. Amore het ook VivA se klingel vir die eerste keer op die lug gespeel; die musiek en liriek is deur Bittereinder geskryf, terwyl Fopspeen Moving Pictures (Diek Grobler en Kie.) ʼn animasievideo daarvan gemaak het.GerhardEnAmore

Op Vrydag, 24 Julie 2015, kuier VivA weer op Tjailatyd. Die eerste pryswenner in die skolekompetisie sal aangekondig word, en die gediggie wat prof Joan Hambidge vir VivA geskryf het, sal ook vir die eerste keer voorgedra word.

Joshua na die Reën, Jenna-Leigh February, Nathan Trantraal en Piet Matipa het ook vir VivA gedigte geskryf en dié sal algaande op Vrydagmiddae tydens Tjailatyd bekendgestel word. Die wenner van die skolekompetisie se groot prys (ʼn beurs van R150 000, geborg deur Atterbury Trust) sal op Vrydagmiddag, 4 September 2015 op Tjailatyd aangekondig word.

Die vennootskap tussen RSG en VivA is egter nie beperk tot mediablootstelling nie. RSG se uitspraaklys word tans grondig deur VivA hersien en sal binnekort maklik deursoekbaar op hulle webwerf beskikbaar gestel word. Dit sal ook hopelik later in hulle mobiele toepassing beskikbaar wees.

Ingevolge die ooreenkoms tussen RSG en VivA word die RSG Nuuskorpus ook binnekort op VivA se webwerf beskikbaar gestel. Dié korpus is ʼn groot versameling van RSG-nuusbulletins; navorsers kan deur die tekste soek om taalpatrone te identifiseer, eiename te soek, ensovoorts. RSG dra hiermee dus ook by tot die uitbouing van Afrikaans se hoë funksies.

LEES VERDER
profile pic

Waar kom VivA vandaan?

Vrydag 17 Julie 2015 Geplaas deur Gerhard van Huyssteen

Die idee vir die oprigting van die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) is in vier gelyklopende toevallighede gewortel:

  • Ná die publikasie van die tiende uitgawe van die Afrikaanse Woordelys en SpelreëlsAfrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) in 2009, het die Taalkommissie (TK) van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (SAAWK), toe onder voorsitterskap van prof Ernst Kotzé, besin oor wat die toekoms vir die TK inhou. Een van die idees was om ʼn omvattende grammatika van Afrikaans te skryf.
  • In 2010 het prof Rufus Gouws (Universiteit van Stellenbosch) toevallig ook die TK genader en voorgestel dat die TK dit moet oorweeg om aan ʼn Afrikaanse grammatika te werk.
  • In dieselfde tyd het ons van die Nederlandse en Friese Taalportaal-projek te wete gekom: ʼn ambisieuse projek om ʼn omvattende, vergelykende, aanlyn grammatika van Nederlands en Fries te skep.
  • Ook in 2010 het dr Theuns Eloff en prof Marlene Verhoef (Noordwes-Universiteit) die Sentrum vir Tekstegnologie (CTexT) genader en gevra vir idees om iets vir Afrikaans en Setswana te doen. Die gedagte was dat ʼn mens ʼn konsep vir Afrikaans ontwikkel en dit dan later uitbrei na Setswana.

Op 3 Junie 2011 het ʼn tiental kenners en belanghebbendes die kantoor van die SAAWK in Pretoria vergader om oor so ʼn e-grammatika vir Afrikaans te besin. Tydens dié geleentheid is my die taak opgelê om ʼn konsepsakeplan te ontwikkel, in oorleg met proff Kotzé en Gouws. En dit was dus eintlik die begin van VivA.

Vir Nederlands is daar onder andere twee belangrike instellings:

  • Die Meertens Instituut (Amsterdam) hou hom besig met navorsing oor en die beskrywing van die Nederlandse taal en kultuur, met spesifieke aandag aan die dialekte van Nederlands. Die Meertens Instituut is ook bestuursmatig verantwoordelik vir Taalportaal; en
  • Die Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) is vernaamlik besig met die bestudering van die Nederlandse woordeskat en die maak van Nederlandse woordeboeke.

Vir Afrikaans word daar al sedert 1926 aan die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) gewerk; die Buro van die WAT kan dus op ʼn manier beskou word as die ekwivalent van die INL. Maar daar is geen Meertens Instituut vir Afrikaans nie, en VivA moet dus op ʼn eiesoortige manier dié hiatus vul. As dié model vir Nederlands kon werk, hoekom nie ook vir Afrikaans nie, en hoekom nie ook vir die ander Suid-Afrikaanse tale nie?

Sedert 2011 word daar uitvoerig gewerk aan ʼn omvattende sakeplan om VivA op die been te bring. Die Groot Plan se begroting vir vyf jaar is net so ʼn raps oor R30 miljoen. Die groot soektog vir geld begin...

Byna vier jaar later, in Februarie 2015, word VivA as ʼn maatskappy sonder winsmotief geregistreer, met die SAAWK, NWU, ATKV en Dagbreek Trust as stigterslede. Mnr Japie Gouws (ATKV) word verkies as die eerste voorsitter van VivA se direksie.

VivA se hoofdoelstellings is om die gebruik en gehalte van Afrikaans plaasik en internasionaal uit te bou deur:

  1. die beskrywing en bestudering van Afrikaans in sy volle omvang;
  2. die ontwikkeling van omvattende digitale en ander hulpbronne, hulpmiddele en platforms vir gesproke en geskrewe Afrikaans; en
  3. die lewering van 'n praktiese Afrikaanse taaldiens deur middel van tegnologie.

Lees hier meer oor VivA se ander doelstellings en waardes, soos vervat in die akte van oprigting.

Op 17 Julie 2015 word die VivA-skip te water gelaat met die bekendstelling van sy Woordeboekportaal – toeganklik via ʼn gratis, vanlyn app (moontlik gemaak deur die Atterbury Trust), asook via hierdie webwerf. Dit is dus die eerste konkrete en openbare bewys van VivA se bestaan.

Maar dit is net die begin. Later in 2015 word VivA se Adviesportaal (d.i. ʼn taaladviesdiens) bekendgestel, die eerste Afrikaanse artikels word op Taalportaal gepubliseer, en die volle Korpusportaal word van stapel gestuur, om maar enkele inisiatiewe te noem.

17 Julie 2015 is ʼn blye dag vir baie mense wat hard gewerk het om VivA aan die gang te kry. Ons hoop dat dit inspirerend en bemagtigend sal wees. VivA Afrikaans!

LEES VERDER
profile pic

Die taalkunde as studieveld

Donderdag 16 Julie 2015 Geplaas deur Gerhard van Huyssteen

Taalkunde (oftewel linguistiek) as vakgebied het baie interessante vertakkings. Hier is 'n paar voorbeelde met eenvoudige verklarings:

  • Psigolinguistiek: hoe taal in mense se koppe (psige/verstand) verwerk word (byvoorbeeld aangeleer word)
  • Neurolinguistiek: hoe taal in die brein verwerk word (d.i. die fisiologiese prosesse)
  • Sosiolinguistiek: hoe taal in verskillende gemeenskappe ("societies") gebruik word
  • Rekenaarlinguistiek: hoe rekenaars taal verwerk (in Engels "computational linguistics")
  • Korpuslinguistiek: 'n metodologie wat gebruik word om patrone in groot versamelings taal (in korpusse) te soek
  • Forensiese linguistiek: 'n metodologie wat gebruik word om die skrywer van 'n teks te identifiseer
  • Historiese taalkunde: hoe 'n taal ontwikkel. 'n Spesifieke onderdeel is die etimologie, wat die ontwikkeling van woorde en hulle betekenis bestudeer.
  • Vergelykende taalkunde: 'n metodologie om ooreenkomste en verskille tussen tale te bestudeer.

Prof Gerhard van Huyssteen

LEES VERDER

RSS-VOERE

Is jy 'n groentjie as dit oor RSS-voere gaan? Laai ons blitsgids af om jou te help.

NUUSARGIEF

FACEBOOK