profile pic

Taalsuiwerheid – hoofbrekens oor "brekende nuus"

Donderdag 08 Februarie 2018 Geplaas deur Sophia Kapp

Deel van my werk is om daagliks op VivA se Facebookblad ʼn meem oor een of ander taalinteressantheid te plaas. Ons doen dit vir bewusmaking en bemarking, van VivA, van ons dienste en van Afrikaans. Dit werk lekker – onderwysers het my al laat weet hulle druk die meme en plaas dit op hulle klaskamers se mure, en "gewone" taalgebruikers kom vra of kla of stry daar oor die saak. Dis lekker om te sien hoe betrokke almal is en hoe vurig hulle nog oor Afrikaans kan raak. Maar soms kry die ding ʼn suur noot en moet ʼn mens ingryp om net weer die gemoedere tot bedaring te kry.

LEES VERDER
profile pic

Die samestelling van samestellende samestellings

Dinsdag 06 Februarie 2018 Geplaas deur VivA-redaksie

Deur Milton Webber, taalpraktisyn en vraagopsteller by Beter Afrikaans

 

Een van die vrae wat ek baie kry van deelnemers aan Beter Afrikaans, handel oor die term samestellende samestelling, wat vir baie mense na niks anders as ’n vorm van toutologie lyk nie. Nou wat is dan hierdie taalkundige term waarmee die taalghoeroes ons probeer vermaak?

Die AWS definieer ’n samestellende samestelling as ’n samestelling waarvan die bepalergedeelte bestaan uit ’n woordgroep van ’n byvoeglike naamwoord of telwoord plus ’n selfstandige naamwoord”. Met ander woorde: ’n groep woorde bestaande uit ’n byvoeglike naamwoord plus ’n selfstandige naamwoord en nog ’n selfstandige naamwoord. Die byvoeglike naamwoord moet egter op die eerste selfstandige naamwoord in die woordgroep betrekking hê, anders sou dit los geskryf word. En dit is juis hier waar mense soms kleitrap, want ons het mos op skool geleer byvoeglike naamwoorde word los van selfstandige naamwoorde geskryf. Ja, maar nie in die geval van samestellende samestellings nie.

LEES VERDER
profile pic

As blink breine terselfdertyd eenders dink

Saterdag 03 Februarie 2018 Geplaas deur Gerhard van Huyssteen

Die afgelope week op Facebook skryf ek iewers in ʼn opmerking: “Ek glo nie in ‘naming and shaming’ nie, jy weet mos!”

Normaliter probeer ek tóg maar om vir sulke goed ʼn Afrikaanse ekwivalent te kry, veral as ʼn man nou so half op ʼn openbare forum loop staan skrywe. Ek is mos góéd groot gemaak (of soos vandag se jonges sal sê: Ek is ordentlik soos dit …)

In die geval van naming and shaming kry ek in al 73 digitale woordeboeke tot my beskikking gʼn enkele vertaalekwivalent vir dié bekende uitdrukking nie. Ek skryf hom toe maar so in Brits, keurig tussen aanhalingstekens.

Maar ek het baie slim en kreatiewe vriende …

LEES VERDER
profile pic

Taalsuiwerheid – die plek van die standaardvariëteit

Donderdag 01 Februarie 2018 Geplaas deur Sophia Kapp

Verlede week het ons vinnig gekyk na die terminologie wat in ʼn gesprek oor taalsuiwerheid van toepassing is. Die belangrikste beginsel wat jy uit dié bespreking moes wys word, is dat geen taal netjies in ʼn blik pas nie. Enige taal se sprekersgemeenskap is ʼn losse mengsel van moedertaal-, tweedetaal- en vreemdetaalsprekers, van oumense en tieners, van geleerdes en gewones, van vaandeldraers en knutselaars. Almal het die reg om deel te wees van die taalgemeenskap, en almal se bydrae, hoe krom en skeef dit nou ook al mag lyk, is belangrik.

Afrikaans is geen uitsondering nie. Taalkundiges is al dekades lank besig om die variëteite van Afrikaans te bestudeer, en Afrikaans.com, die ATKV, VivA en die WAT doen baie moeite om taalskatte uit die variëteite op te teken. Dit is vir ons almal interessant en bemoedigend, want dit wys vir ons dat die taal sprankel en woeker en leef.

Maar waar pas Standaardafrikaans dan in hierdie prentjie in? Wat is die funksie daarvan, en hoe moet ʼn mens dink oor die feit dat (slegs) Standaardafrikaans op skool in taalkundeklasse aan leerders oorgedra word? Is dit nie ʼn bietjie hovaardig om een variëteit bo al die ander te "verhef" en dit aan die sprekers van variëteite voor te hou as die ideale vorm van die taal nie?

LEES VERDER
profile pic

Dra daai louere – moenie op hulle rus nie

Dinsdag 30 Januarie 2018 Geplaas deur Jana Luther

As ’n mens iets of iemand loof, dan prys en bewonder jy die ding of persoon. Dan keur jy hom of haar goed. As ’n paartjie aan mekaar verloof raak, keur hulle mekaar goed. As twee mense hulle aan mekaar verloof, gee hulle mekaar verlof, goedkeuring, toestemming, verskaf die een die ander plesier.

 

In Middelnederlands, waaruit Afrikaans ontwikkel het, was beloven en verloven afleidings van loven, wat ‘aanneem’ en ‘goedkeur’ beteken het, en ook ‘om te prys’. Uit die werkwoord beloven is die naamwoord belofte gevorm, ook na die model van gelofte.

 

Afrikaans kry sy werkwoord loof dus van Middelnederlands. In die Ou(er) Nederlands van omstreeks die jaar 900 was loof lovon, in Oudhoogduits loben, in Oudengels lofian en in Oudnoors lofa. Hierdie woorde is almal van die naamwoord lof afgelei, wat verwant is aan lief en wat en op sy beurt kom van die Oergermaanse luba- of lubō, waarin ook die oorsprong lê van die Engelse love 

LEES VERDER