profile pic

Is vader Cloete eintlik maar net Vader Krismis?

Dinsdag 21 Augustus 2018 Geplaas deur VivA-redaksie

Deur G Ollie Olwagen       

Die rondte van vader Cloete doen. Ons ken mos almal die uitdrukking. Dit word gesê van iemand wat alle mense besoek wat hy wil of moet, sonder om enigiemand oor te slaan. Etimoloë probeer al dekades lank uitvind hoe hierdie uniek Afrikaanse idioom ontstaan het en wie die raaiselagtige "vader Cloete" dan nou eintlik was wat hom net so getrou op sy rondtes bewys het as Vader Krismis op syne.

Ek het self geglo dat 'n bekende idiomenavorser (reeds oorlede) destyds vir ons die finale antwoord gehad het. Hy het geskryf en dis hoe ek dit toe iewers opgeteken het: "Dit kom waarskynlik van die rondgaande hof se sittings wat in 1812 in Graaff-Reinet, Uitenhage en George gehou is en wat as die Swarte Ommegang bekend was. Pieter Laurens Cloete was een van die regters."

Maar toe moes ek onlangs weer iets oor "vader Cloete" vir 'n publikasie skryf – en kom af op ’n geskrif van wyle oudregter prof. Hennie Erasmus van Stellenbosch wat lyk of dit nie met die bogenoemde strook nie. Prof. Erasmus is egter ongelukkig ook reeds oorlede, in 2016, en ek kon hom dus nie invra oor die kwessie nie.

LEES VERDER
profile pic

Salpetus?

Saterdag 18 Augustus 2018 Geplaas deur Jana Luther

“As jy in die Vrystaat bergklim en voorouers se grafte besoek, sal jy op natuurskatte soos die salpetus afkom.” Dié sin in ’n graad 10-Afrikaans Addisionele Taal-handboek het dié week minstens een Afrikaansonderwyser en haar leerders laat kopkrap.

LEES VERDER
profile pic

Hoeveel tale in die wêreld?

Saterdag 18 Augustus 2018 Geplaas deur Jana Luther

“Hoeveel tale is daar in die wêreld?” vra iemand per e-pos. Ek antwoord met ’n paar statistieke:

Volgens die taaldatabasis Ethnologue is daar in die wêreld vandag 7 097 lewende tale: 288 in Europa, 1 060 in die Amerikas, 1 306 in die Stille Oseaangebied, 2 143 in Afrika en 2 300 in Asië.

LEES VERDER
profile pic

Hopmajantjie met woorde

Saterdag 18 Augustus 2018 Geplaas deur Jana Luther

“Kyk hoe die taal verander het sedert 1923,” sê Frikkie Lombard, eindredakteur van die WAT, op Facebook. Dit gaan oor dié sitaat van C. Louis Leipoldt, uit sy boek Skoolgesondheid, wat tussen 1916 en 1934 verskeie kere herdruk is: “Hy (die kind met ’n swak hart) moet veral nie reisies ja nie, en veel sports doen, teen ooraanstrenging waak en trag sy hart so min te oorverg as moontlik.”

Ooraanstrenging, trag, oorverg. “Trag” klink lekker op die oor, sê ander Frikkie, Frikkie Booysen. Maar vandag “probeer” ons net; ons “trag” nie meer nie. Hy trag soms nog, sê Jean Meiring.

Ek blaai deur die elektroniese WAT; soek nog “Leipoldtwoorde”.

LEES VERDER
profile pic

Wikkel-wankel op die hakke van Engels

Saterdag 18 Augustus 2018 Geplaas deur Jana Luther

Die Engelse werkwoord “run”, vir wanneer ’n mens jou bene op hulle vinnigste gebruik, word in Afrikaans met die werkwoord “hardloop” vertaal. In die meeste ander betekenisse, waar ’n mens nié letterlik met jou voete hardloop nie, is “run” in idiomatiese Afrikaans “loop” of word ’n ander werkwoord gebruik. (“She runs the shop” – “Sy bestuur die winkel.”)

LEES VERDER