Vrydag 03 Mei 2019 08:10

Hoeveel woorde van Afrika tot Sri Lanka?

“Iemand het op ’n kol gesê taal is waarskynlik die grootste kenmerk van ons menswees. ’n Ander persoon het gesê taal is daardie anonieme, kollektiewe kuns wat die resultaat is van die kreatiwiteit en vindingrykheid van duisende geslagte.

“As woordeboekmakers is dit ons taak en reuseuitdaging om aan daardie anonieme en kollektiewe kuns gestalte te gee. Woordeboekmaak is ’n uitdagende werk, wat die kognisie betref en op vele ander terreine. Ek wil amper sê dis ’n soort Sisufoswerk. Sisufos was die man in die Griekse mitologie wat deur die gode aangesê is om ’n groot klip teen ’n berg uit te rol en as hy bo kom, neuk die klip weer af tot onder. Dan moet hy van voor af begin en die ding boontoe vat.

“Dit is min of meer wat leksikografiese werk ook is. Omdat ons gestalte gee aan woorde, is ons in ’n sekere sin kuratore van taal. Dit is ’n groot en moeilike taak en verantwoordelike werk. Daarby is die skryf van ’n woordeboek min of meer soos om liefde te maak: Jy weet nie altyd of jou vreugde gedeel word en of jou insette waardeer word nie. Woordeboekmakers verwag nie dat hulle werk geprys sal word nie; hulle kan maar net hoop hulle word nie te veel verwyte toegeslinger nie.”

So sê dr. Frikkie Lombard, eindredakteur van die Woordeboek van die Afrikaans Taal, op 17 April 2019 op Stellenbosch by die bekendstelling van Deel 15 van die WAT – die tweede deel van die letter S wat uiteindelik uit drie dele gaan bestaan, want S is natuurlik die langste letter van die Afrikaanse alfabet en die letter, dus, waarmee die meeste woorde in Afrikaans begin.

Sondag 21 April 2019 17:10

Pase, Pasga, hase en bolletjies

PaseOor die oorsprong van die feesdae, die Joodse feesmaaltyd, die mite van die paashaas, die storie van paaseiers, en die geskiedenis van en bygelowe oor paasbolletjies.

Vrydag 22 Februarie 2019 07:47

“Ken jy die see, Meneer?”

skuit“Ken jy die see, Meneer, ken jy die see?” Van die vervlietende wêreld van Uys Krige se vissers en Afrikaans as visserstaal bied die WAT kosbare glimpe:

Van skuite en bakkies – klein visserskuitjies wat onder meer gebruik word om van groot visskuite na die land te roei – word die afskortings binne-in die skuit “laaitjies” genoem. Elke laaitjie het sy eie naam. Die laaitjie se naam is ook die naam van die bemanningslid wat daar op die “dof” (die dwarsbank, roeibank) sit, sy vangs in sy laaitjie hou en die “rieme” (die skuit se roeispane) help werk.

Vrydag 08 Februarie 2019 08:38

Hempie-raak-my-nie

bokbekGedurig is iemand in ’n omgekrapte bui. So voel dit deesdae. Nou ja, rede is daar seker genoeg. En woorde ook, te oordeel na die WAT se versameling. Van toeka op ons agterpote kry Afrikaanses skynbaar gereeld die die ritteltit(s) en papelellekoors; die aap-, apie-japie-, bobbejaan-, galop- en blouwildeboepensstuipe.

Saterdag 26 Januarie 2019 10:54

Koffieklets

koffieIn die verbygaan val my oog dié week op die WAT se artikel oor koffie.

Americano, cappuccino, espresso, latte, mocaccino ... In die digitale uitgawe van die WAT is dié name onlangs eers bygevoeg, want taal verander en die enkele Afrikaanse woordeboeke wat nog bewerk word, weerspieël dié verandering hoofsaaklik nog aanlyn. Maar oor boeretroos: swart koffie, sterk koffie, soet koffie, flou koffie; die oorsprong van dié drank, verskillende rituele daar rondom en verskillende uitdrukkings waarin dit voorkom; daaroor bevat die WAT in al sy formate altesaam 6 639 woorde.

Sondag 11 November 2018 19:13

Aasvoëls

Deur Pieter Bosman

aasvoëlHeelwat voëlname is beskrywend van die voël se voorkoms of gedrag. Dink aan oranjeborsboslaksmankwikstert, bronsvlerkdrawwertjie, bontkiewiet, ensovoorts – almal name wat amper “vanselfsprekend”, hoewel ietwat verbeeldingloos, is. Aasvoëls se naam val in hierdie groep. Hulle vreet “aas”; met ander woorde, iets wat reeds dood is. Taalkenners is onseker of die woord aasvoël ’n Afrikaanse skepping is, aangesien dit onbekend in Nederlands is (die woord gier word gebruik), tog bestaan die woord Aasvogel wel in Duits. Hoogdrawende Afrikaanssprekers gebruik ook “gier”.

Sondag 04 November 2018 20:06

Boslansters

In VivA se Taalwerkersforum vra George du Bruin onlangs: “Wie ken die woord boslanster” vir iemand wat in die Bosveld woon? Waarop Jeanette Ferreira-van Jaarsveld antwoord dat sy in die Laeveld met dié woord grootgeword het. Toe ek Vrydag daarna verwys in Beeld se rubriek Woordwisseling, kry ek van prof. Fransjohan Pretorius ’n e-pos met dié interessante stukkie geskiedenis. Hy skryf:

Vrydag 12 Oktober 2018 06:18

So vinnig soos ʼn pyl in dié deel van baan

Sedert hy my jare gelede in ʼn restaurant in die Baai aan Diemersfontein se sjokoladepinotage voorgestel het, kry ek so dan en wan ʼn e-pos met ʼn taaluitdaging van die fameuse Kerneels Breytenbach. My dag/week/maand word gewoonlik opgevrolik, want hy stel nou nie juis jou gemiddelde agt-tot-vyftaalvrae nie.

Vandeesweek: “Waar kom die woord ‘pylvak’ vandaan?”

Ek dag eers daar was ʼn verlaging in die algemene standaard van sy vrae, want dis tog voor die hand liggend: Pylvak kom uit …

Saterdag 29 September 2018 08:46

Vele tale speel dalk in op 'baie'

Uit meer as 910 000 unieke woorde in die Taalkommissie se ~50-miljoenwoordkorpus, lê die woord baie op die 61e plek. Om dit konkreet te maak: As baie aan die Comradesmaraton moes deelneem, sou hy om ʼn tweede plek in die resies meeding. Lekker vinnig, dus.

Soos talle Comradesatlete ook buitelanders is, so word ook dikwels veronderstel dat baie deel is van Afrikaanse se sogenaamde uitheemse stratum. Om kort pad te neem: Dié teorie sê dat baie uit die Maleise woord banyak (oftewel banjak) wat “baie” beteken, ontstaan het. Om van banyak tot by baie te kom, moet jy net die [n] in die middel en die [k] aan die einde laat val. Finish en klaar, ons hoef nie verder te soek nie.

Donderdag 13 September 2018 00:19

Die baie groot raaisel (vir my) omtrent baie

Deur G. (Ollie) Olwagen

Sou ’n hoëfrekwensiewoord soos baie nie veel eerder uit ’n Dietse oord in die oorwegend Dietse kern van Afrikaans ingekom het nie, eerder as uit die Ooste om die Hollandse seer en veel uit ons taal te “verdryf”? Só vra die skrywer van hierdie blog, ’n joernalis wat baie graag die mening van kenners wil hoor – trouens, van elkeen wat meen dat hy of sy ’n kundige bydrae hieroor te lewer het . . . 

Bladsy 1 van 3